શું ૨,૦૦૦થી ઉપરના UPI પેમેન્ટ પર લાગશે ચાર્જ? કોંગ્રેસના દાવા અને સરકારની સ્પષ્ટતા
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રૂ. ૨,૦૦૦ સુધીના યુપીઆઈ (UPI) અને રૂપે (RuPay) ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ પણ પ્રકારની ફી ન લેવાના નિર્દેશ બાદ દેશના રાજકારણમાં નવો ગરમાવો આવ્યો છે. રૂ. ૨,૦૦૦થી વધુના મર્ચન્ટ (વેપારી) ટ્રાન્ઝેક્શન પર ફી અથવા એમડીઆર (MDR) વસૂલવાની શક્યતાઓને લઈને વિપક્ષી પાર્ટી કોંગ્રેસે સરકાર પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. આ મામલે કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર અમેરિકી કંપનીઓના દબાણ સામે આત્મસમર્પણ કરવાનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે, જ્યારે ભારતીય જનતા પાર્ટીએ આ દાવાઓને સખત શબ્દોમાં ફગાવીને સંપૂર્ણપણે અફવા અને ફેક ન્યૂઝ ગણાવ્યા છે.
मोदी सरकार ने चुपचाप UPI पर फ़ीस लगाने का रास्ता खोल दिया है।
अब ₹2,000 से ऊपर के merchant UPI लेन-देन पर MDR लगाया जा सकता है। इन ट्रांजैक्शंस की संख्या भले ही सिर्फ़ 5% हो, लेकिन UPI के कुल transaction value का करीब 65% इन्हीं में है।
सरकार कहती है कि ग्राहक से कोई फ़ीस नहीं ली जाएगी। लेकिन दुकानदार पर लगने वाली फ़ीस आखिर आएगी कहां से? कीमतों में जुड़कर ग्राहक की जेब से।
अमेरिकी payment कंपनियां लंबे समय से भारत की zero-MDR नीति का विरोध करती रही हैं। अब मोदी सरकार ने ठीक उसी दिशा में नीति बदलने का रास्ता खोल दिया है।
US Trade Deal की तरह ही, Compromised PM मोदी एक बार फिर अमेरिकी दबाव के सामने surrender कर रहे हैं।
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) September 15, 2026
રાહુલ ગાંધીનો સરકાર પર સીધો હુમલો: “યુપીઆઈ પર ચાર્જ વસૂલવાનો રસ્તો ખોલ્યો”
કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પર સરકારની નીતિ સામે વિરોધ નોંધાવતા જણાવ્યું હતું કે, મોદી સરકારે ખૂબ જ ગુપચુપ રીતે યુપીઆઈ ટ્રાન્ઝેક્શન પર ફી લાદવાની દિશામાં પાછલા દરવાજેથી રસ્તો બનાવી લીધો છે. તેમણે દાવો કર્યો કે હવે રૂ. ૨,૦૦૦થી ઉપરના મર્ચન્ટ ચૂકવણી પર એમડીઆર (માર્ચેન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) લાગુ થઈ શકે છે. રાહુલ ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર, ભલે આ પ્રકારના મોટા ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા કુલ વોલ્યુમના માત્ર ૫ ટકા હોય, પરંતુ યુપીઆઈના કુલ ટ્રાન્ઝેક્શન મૂલ્યમાં તેનો હિસ્સો આશરે ૬૫ ટકા જેટલો મોટો છે.
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, સરકાર એવો દાવો કરી રહી છે કે સામાન્ય ગ્રાહક પાસેથી કોઈ ચાર્જ લેવામાં નહીં આવે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે જો દુકાનદાર કે વેપારી પર ફી લાદવામાં આવશે, તો તે આખરે વસ્તુઓ કે સેવાઓની કિંમતો વધારીને ગ્રાહકની જેબમાંથી જ વસૂલ કરવામાં આવશે. અમેરિકી ડિજિટલ પેમેન્ટ કંપનીઓ લાંબા સમયથી ભારતની ‘ઝીરો-એમડીઆર’ નીતિનો વિરોધ કરી રહી હતી. યુએસ ટ્રેડ ડીલની જેમ જ વડાપ્રધાન મોદી ફરી એકવાર અમેરિકી દબાણ સામે ઝૂકી ગયા હોવાનો આરોપ પણ તેમણે લગાવ્યો હતો.
ભાજપનો પલટવાર: “કોંગ્રેસનો દાવો તથ્યહીન અને ભ્રામક”
કોંગ્રેસના આ આરોપો સામે ભાજપના આઈટી સેલના વડા અમિત માલવિયાએ તીખી પ્રતિક્રિયા આપતા આ દાવાઓને સંપૂર્ણ રીતે ઝૂઠ અને કાલ્પનિક ગણાવ્યા છે. ભાજપે સ્પષ્ટતા કરી છે કે સરકાર દ્વારા રૂ. ૨,૦૦૦થી વધુના ચૂકવણા પર ૦.૫ ટકા ટેક્સ કે અન્ય કોઈ નવો ચાર્જ લાદવાનો કોઈ જ આદેશ કે પરિપત્ર બહાર પાડવામાં આવ્યો નથી.
અમિત માલવિયાએ સમજાવ્યું કે ૧૪ સપ્ટેમ્બરના રોજ જાહેર કરાયેલા નોટિફિકેશનનો મુખ્ય હેતુ રૂ. ૨,૦૦૦ સુધીના યુપીઆઈ અને રૂપે ટ્રાન્ઝેક્શન પર ‘ઝીરો-ચાર્જ પ્રોટેક્શન’ ને વધુ સ્પષ્ટ કરવાનો હતો. વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (Person-to-Person) થતા તમામ યુપીઆઈ ટ્રાન્ઝેક્શન પછી તે ગમે તેટલી રકમના હોય, સંપૂર્ણપણે મફત છે અને રહેશે. જો ભવિષ્યમાં ક્યારેય એમડીઆર અંગે નિર્ણય લેવાશે, તો તે પણ મર્યાદિત વેપારી ટ્રાન્ઝેક્શન પૂરતો જ હશે, સામાન્ય વપરાશકર્તાઓ પર તેની કોઈ અસર થશે નહીં.
કોંગ્રેસની ગણતરી કાલ્પનિક, સરકાર યુપીઆઈને આપી રહી છે સબસિડી
ભાજપના નેતાએ વધુમાં જણાવ્યું કે કોંગ્રેસ દ્વારા રૂ. ૫,૦૦૦ના પેમેન્ટ પર રૂ. ૨૫ અને રૂ. ૧૦,૦૦૦ના પેમેન્ટ પર રૂ. ૫૦ ટેક્સ વસૂલવાની જે વાત કરવામાં આવી રહી છે તે માત્ર મનઘડંત અને કાલ્પનિક ગણતરી છે. સરકાર યુપીઆઈ ઈકોસિસ્ટમને મફત અને સુદ્રઢ રાખવા માટે પોતે કરોડો રૂપિયાનું પ્રોત્સાહન (Incentive) આપી રહી છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૧-૨૨થી ૨૦૨૩-૨૪ દરમિયાન સરકારે અનુક્રમે રૂ. ૧,૩૮૯ કરોડ, રૂ. ૨,૨૧૦ કરોડ અને રૂ. ૩,૬૩૧ કરોડનું ફંડ આપ્યું છે.
આ ઉપરાંત, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે પણ રૂ. ૨,૧૯૬.૨૧ કરોડની સહાય પૂરી પાડવામાં આવી છે અને આગામી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે રૂ. ૨,૦૦૦ કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે. જે યુપીઆઈને મોદી સરકારે વિશ્વની સૌથી મોટી રિયલ-ટાઈમ પેમેન્ટ સિસ્ટમ બનાવી છે, તેને મજબૂત કરવાની ચર્ચાને ‘વસૂલી’ ગણાવીને કોંગ્રેસ જનતામાં અફવા અને ડર ફેલાવવાનું રાજકારણ કરી રહી હોવાનો ભાજપે દાવો કર્યો હતો.
