UPI: હવે ફક્ત OTP થી UPI પેમેન્ટ નહીં થાય! RBI એ લાવી ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન અને નવી ટ્રાન્ઝેક્શન લિમિટ
આજના ડિજિટલ યુગમાં યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) આપણા દૈનિક જીવનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું છે. જો કે, તેની સાથે જ સાયબર ફ્રોડ અને ઓનલાઈન છેતરપિંડીના કેસોમાં પણ ચિંતાજનક વધારો થયો છે. આ વધતા જતા જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) અને અન્ય અગ્રણી બેંકોએ UPI સંબંધિત સુરક્ષા નિયમો અને તેની લિમિટ (મર્યાદા) ને વધુ કડક બનાવી દીધી છે. હવે જો બેંકની ઓટોમેટેડ રિસ્ક સિસ્ટમને તમારા ખાતામાં કોઈ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ જણાશે, તો તમારી UPI લિમિટ તરત જ ઘટાડી દેવામાં આવશે અથવા તમારું પેમેન્ટ બ્લોક કરી દેવામાં આવશે.
વિવિધ બેંકો દ્વારા આ બાબતે પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે કે, ઘણી વખત ગ્રાહકોની UPI લિમિટ અચાનક ઘટી જવા પાછળ બેંકની ‘ઓટોમેટેડ ફ્રોડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ’ જવાબદાર હોય છે. જ્યારે તમે વારંવાર ખોટો PIN એન્ટર કરો છો, તમારા ટ્રાન્ઝેક્શન વારંવાર ફેઇલ થાય છે અથવા તમારા સામાન્ય વ્યવહાર કરતા કંઈક અલગ જ રીતે પૈસા ખર્ચવાનો પ્રયાસ કરો છો, ત્યારે સિસ્ટમ તુરંત એક્શન લે છે. બેંકોનું કહેવું છે કે આ પગલાં ગ્રાહકોના હિત અને તેમના ખાતાની સુરક્ષા માટે જ લેવામાં આવે છે, જેથી જ્યાં સુધી ખાતાધારકની ઓળખ અને સુરક્ષાની ખાતરી ન થાય ત્યાં સુધી કોઈ અજાણી વ્યક્તિ છેતરપિંડી ન કરી શકે.
આ 3 ભૂલો કરશો તો બેંક તરત જ UPI લિમિટ ઘટાડી દેશે
બેંકિંગ સિસ્ટમ મુખ્યત્વે નીચેની ત્રણ સ્થિતિઓમાં વધુ કડક વલણ અપનાવે છે અને એલર્ટ મોડ પર આવી જાય છે:
અચાનક મોટું ટ્રાન્ઝેક્શન કરવું: જો તમે સામાન્ય રીતે દરરોજ ₹100 થી ₹500 સુધીની નાની રકમની લેવડદેવડ કરતા હોવ, પરંતુ કોઈ એક દિવસે અચાનક તમારા ખાતામાંથી ₹50,000 કે તેથી વધુ રકમ ટ્રાન્સફર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે, તો બેંકની ઓટોમેટિક રિસ્ક સિસ્ટમ સક્રિય થઈ જાય છે અને સુરક્ષાના ભાગરૂપે ટ્રાન્ઝેક્શન રોકી શકે છે.
લોકેશનમાં અણધાર્યો ફેરફાર: જો તમે એક જ દિવસમાં બે અલગ-અલગ લોકેશન અથવા તમારા મૂળ શહેરથી સેંકડો કિલોમીટર દૂર કોઈ અજાણ્યા લોકેશન પરથી ટ્રાન્ઝેક્શન કરવાનો પ્રયાસ કરો છો, તો સિસ્ટમ તેને શંકાસ્પદ માને છે.
વારંવાર ટ્રાન્ઝેક્શન ફેઇલ થવા (Failed Attempts): સુરક્ષા વ્યવસ્થા હેઠળ, જો કોઈ યુઝર વારંવાર ખોટો યુપીઆઈ પિન (UPI PIN) દાખલ કરે છે અથવા વારંવાર પેમેન્ટ ફેઇલ થાય છે, તો સુરક્ષા ખાતર સિસ્ટમ ટ્રાન્ઝેક્શન લિમિટ બ્લોક કરી દે છે.
મહત્વની નોંધ: જો તમારી લિમિટ બ્લોક થઈ જાય તો ગભરાવાની જરૂર નથી. આ એક અસ્થાયી (Temporary) સુરક્ષા ચેતવણી છે, જે સામાન્ય રીતે 24 કલાકમાં આપમેળે ઠીક થઈ જાય છે અથવા તમે બેંકનો સંપર્ક કરીને તેને તરત જ રીસેટ કરાવી શકો છો.
RBI ના નવા કડક નિયમો: હવે માત્ર OTP થી કામ નહીં ચાલે
ડિજિટલ ફ્રોડ પર કાયમી લગામ કસવા માટે રિઝર્વ બેંકે હવે ‘ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન’ (Two-Factor Authentication) નો નવો અને કડક નિયમ લાગુ કર્યો છે. આ નિયમ હેઠળ, હવે ઓનલાઈન અથવા યુપીઆઈ પેમેન્ટ માત્ર એક ઓટીપી (OTP) સબમિટ કરવાથી પૂરું નહીં થાય. વધારાની સુરક્ષા માટે હવે ગ્રાહકોએ પાસવર્ડ/પિનની સાથે બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન (જેમ કે ફિંગરપ્રિન્ટ અથવા ફેસ સ્કેનર) નો ઉપયોગ કરવો પણ ફરજિયાત બનશે.
નવી મર્યાદા (UPI Transaction Limits) પર એક નજર:
નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) એ વધુ સુરક્ષિત વ્યવહારો માટે નવી દૈનિક મર્યાદાઓ નક્કી કરી છે જે નીચે મુજબ છે:
સામાન્ય UPI યુઝર્સ: દૈનિક પેમેન્ટ મર્યાદા મહત્તમ ₹1 લાખ પ્રતિ દિવસ અને દિવસ દરમિયાન મહત્તમ 20 ટ્રાન્ઝેક્શન નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
વેરિફાઈડ યુઝર્સ: અમુક ચોક્કસ અને વેરિફાઈડ કેટેગરીના યુઝર્સ (જેમ કે હોસ્પિટલ કે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ) માટે આ લિમિટ વધારીને ₹5 લાખથી ₹10 લાખ સુધીની કરવામાં આવી છે.
UPI લાઇટ (UPI Lite): નાના પેમેન્ટ માટે વપરાતા યુપીઆઈ લાઈટની મર્યાદા પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન મહત્તમ ₹1000 અને કુલ દૈનિક મર્યાદા ₹10,000 રાખવામાં આવી છે.
