શું હવે સામાન્ય UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગશે? જાણો સામાન્ય UPI અને RuPay ક્રેડિટ કાર્ડ UPI વચ્ચેનો તફાવત
ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનના આ યુગમાં UPI (Unified Payments Interface) ભારતની સૌથી લોકપ્રિય અને સરળ ચુકવણી પદ્ધતિ બની ગઈ છે. જોકે, છેલ્લા કેટલાક સમયથી યુપીઆઈ ચાર્જિસ અને ખાસ કરીને RuPay ક્રેડિટ કાર્ડને UPI સાથે લિંક કરીને પેમેન્ટ કરવા પર લાગતા MDR (Merchant Discount Rate) ને લઈને ભારે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે.
આવા સંજોગોમાં સામાન્ય બેંક એકાઉન્ટ આધારિત UPI અને RuPay ક્રેડિટ કાર્ડ આધારિત UPI પેમેન્ટ વચ્ચે શું તફાવત છે અને તેની સાચી અસર કોના પર પડશે તે સમજવું અત્યંત જરૂરી છે.
UPI શું છે અને સામાન્ય પેમેન્ટ કેવી રીતે કામ કરે છે?
UPI એ એક એવું ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે જે યુઝર્સને તેમના બેંક ખાતામાંથી સીધા જ અન્ય વ્યક્તિ કે વેપારીના (Merchant) બેંક ખાતામાં નાણાં ટ્રાન્સફર કરવાની સુવિધા આપે છે. આમાં મોબાઈલ નંબર, UPI ID કે QR કોડ સ્કેન કરીને ક્ષણવારમાં ચૂકવણી થઈ જાય છે.
સામાન્ય બેંક એકાઉન્ટ દ્વારા કરવામાં આવતા UPI પેમેન્ટ પર હાલમાં સામાન્ય ગ્રાહકો પાસેથી કોઈ વધારાનો નિર્ધારિત ચાર્જ કે MDR લેવામાં આવતો નથી. આ સેવા ગ્રાહકો માટે સંપૂર્ણપણે મફત રહે છે.
MDR ચાર્જ અંગેની ચર્ચા અને વાસ્તવિકતા
MDR (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) એવો ચાર્જ છે જે ડિજિટલ પેમેન્ટ સેવાઓ આપતી કંપનીઓ કે બેંકો દ્વારા વેપારીઓ (Merchants) પાસેથી વસૂલવામાં આવે છે, જેથી પેમેન્ટ પ્રોસેસિંગ સિસ્ટમનો ખર્ચ નીકળી શકે.
લોકોમાં એવી ગેરસમજ ઉભી થઈ રહી છે કે હવે દરેક UPI પેમેન્ટ પર ગ્રાહકોએ ચાર્જ આપવો પડશે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે MDR નો સીધો બોજ સામાન્ય ગ્રાહક પર પડતો નથી, પરંતુ તે વેપારીઓ માટેનો ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ છે.
RuPay ક્રેડિટ કાર્ડ-ઓન-UPI શું છે?
હવે યુઝર્સ પોતાના RuPay ક્રેડિટ કાર્ડને Google Pay, PhonePe કે Paytm જેવી UPI એપ્સ સાથે લિંક કરી શકે છે. જ્યારે ગ્રાહક કોઈપણ મર્ચન્ટ QR કોડ સ્કેન કરે છે, ત્યારે પૈસા બેંક ખાતામાંથી કપાવાને બદલે ક્રેડિટ કાર્ડની લિમિટમાંથી કપાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં UPI માત્ર એક માધ્યમ (Interface) તરીકે કામ કરે છે, જ્યારે વાસ્તવિક ટ્રાન્ઝેક્શન ક્રેડિટ કાર્ડ નેટવર્ક દ્વારા પૂર્ણ થાય છે.
RuPay ક્રેડિટ કાર્ડ UPI પેમેન્ટ પર MDR કેમ લાગે છે?
સામાન્ય UPI માં પૈસા સીધા એક બેંક ખાતામાંથી બીજા ખાતામાં જાય છે, જ્યારે ક્રેડિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં બેંક ગ્રાહકને શોર્ટ-ટર્મ લોન (ધારા) આપે છે. આ સિસ્ટમમાં ક્રેડિટ કાર્ડ આપનારી બેંક અને ગેટવે કંપનીઓ સામેલ હોય છે.
આ જ કારણસર, વેપારીઓ પર MDR ચાર્જ લાગુ થઈ શકે છે. આ MDR ના દર વેપારીના કેટેગરી અને ટ્રાન્ઝેક્શનની રકમ આધારીત અલગ-અલગ હોય છે અને તેના પર 18% GST પણ લાગુ પડે છે. (સામાન્ય રીતે રૂ. 2,000 સુધીના નાના ટ્રાન્ઝેક્શન પર મર્ચન્ટ માટે MDR માંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે).
સામાન્ય UPI અને RuPay ક્રેડિટ કાર્ડ UPI વચ્ચેનો તફાવત
| લક્ષણ | સામાન્ય UPI પેમેન્ટ | RuPay ક્રેડિટ કાર્ડ UPI |
| પૈસાનો સ્ત્રોત | સીધા બેંક એકાઉન્ટમાંથી | ક્રેડિટ કાર્ડની ક્રેડિટ લિમિટમાંથી |
| ચૂકવણીની રીત | એકાઉન્ટ-ટુ-એકાઉન્ટ ડેબિટ | પાછળથી ક્રેડિટ કાર્ડ બિલ ભરવાનું |
| MDR ચાર્જ | ગ્રાહક માટે મફત | વેપારી પર MDR લાગુ થઈ શકે |
| ઉપયોગ | વ્યક્તિગત અને મર્ચન્ટ બંને માટે | મુખ્યત્વે મર્ચન્ટ (વેપારી) પેમેન્ટ માટે |
શું દરેક UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગશે?
ના, એવું બિલકુલ નથી. માત્ર UPI એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરવાથી ગ્રાહકો પર કોઈ આકરો કે વધારાનો ટેક્સ/ચાર્જ લાગુ થતો નથી. જો તમે તમારા બચત ખાતામાંથી (Savings Account) QR કોડ સ્કેન કરીને પેમેન્ટ કરો છો, તો તે મફત જ રહેશે. MDR ની નીતિઓ માત્ર RuPay ક્રેડિટ કાર્ડ કે સ્પેસિફિક મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ માટે જ નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે.
