UPI પેમેન્ટ્સ પર ખુશખબર: રૂ. 2,000 સુધીના ટ્રાન્ઝેક્શન રહેશે સાવ મફત, જાણો નાણા મંત્રાલયનો નવો આદેશ
ડિજિટલ નાણાકીય વ્યવહારો કરતા દેશના કરોડો લોકો અને નાના વેપારીઓ માટે કેન્દ્ર સરકારના નાણા મંત્રાલય તરફથી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા સામે આવી છે. સરકારે પોતાના નવા આદેશમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશની કોઈ પણ બેંક અથવા પેમેન્ટ સિસ્ટમ પ્રોવાઇડર (જેમ કે PhonePe, Google Pay, Paytm) રૂ. 2,000 સુધીના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન અને RuPay ડેબિટ કાર્ડથી થતા પેમેન્ટ પર કોઈપણ પ્રકારનો ચાર્જ વસૂલ કરી શકશે નહીં. નાણા મંત્રાલયના આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે નાના-મોટા રોજિંદા વ્યવહારો ગ્રાહકો અને નાના દુકાનદારો માટે સંપૂર્ણપણે ફ્રી રહેશે.
સરકારે શા માટે લીધો આ મહત્વનો નિર્ણય?
ભારતમાં જો ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો દેશમાં માઇક્રો પેમેન્ટ્સ (નાની રકમના વ્યવહારો)નો દબદબો છે. ચાની ટપરી, શાકભાજી માર્કેટ, સ્થાનિક કિરાણા સ્ટોરથી લઈને ઓટો-રિક્શાના ભાડા સુધીની દૈનિક જરૂરિયાતો માટે દેશની જનતા હવે સંપૂર્ણપણે UPI પર નિર્ભર બની ચૂકી છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના ડેટા અનુસાર, દેશમાં થયેલા કુલ પર્સન-ટુ-મર્ચેન્ટ (P2M) ટ્રાન્ઝેક્શનમાંથી આશરે 96% પેમેન્ટ્સ રૂ. 2,000 કે તેથી ઓછી રકમના છે. આ જ મુખ્ય કારણ છે કે સરકારે રૂ. 2,000 સુધીના ટ્રાન્ઝેક્શનને મફત રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે. જો આ નાના વ્યવહારો પર કોઈ ફી લાદવામાં આવે, તો તેનાથી દેશમાં ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ની ઝડપ ધીમી પડી જવાનો ભય હતો.
મોટા ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR ચાર્જ અંગે શું ચાલી રહી છે ચર્ચા?
મીડિયા અહેવાલો મુજબ, સરકાર અને બેંકો વચ્ચે રૂ. 1.5 કરોડથી વધુનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ધરાવતા મોટા કારોબારીઓ પર રૂ. 2,000થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.3% થી 0.5% સુધીનો મર્ચેન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ કરવાના પ્રસ્તાવ પર વિચારણા ચાલી રહી છે.
અહીં એ સમજવું ખૂબ જરૂરી છે કે જો ભવિષ્યમાં આ પ્રસ્તાવ લાગુ થશે તો પણ તેની સીધી અસર સામાન્ય ગ્રાહકના ખિસ્સા પર પડશે નહીં. આ ચાર્જ માત્ર મોટા વેપારીઓ પાસેથી વસૂલવામાં આવશે.
રૂ. 2,500ના બિલ પેમેન્ટ પર કેટલો ચાર્જ કપાશે? (ઉદાહરણ સાથે ગણતરી)
જો ભવિષ્યમાં મોટા વેપારીઓ માટે 0.3% MDR ફી લાગુ કરવામાં આવે છે, તો રૂ. 2,500ના ખરીદી કે બિલ પેમેન્ટ પર આ મુજબ ગણતરી થશે:
ગ્રાહક પર અસર: જો તમે કોઈ મોલ કે મોટા સ્ટોર પર રૂ. 2,500નું UPI પેમેન્ટ કરો છો, તો તમારા બેંક ખાતા અથવા UPI એપમાંથી પુરા રૂ. 2,500 જ કપાશે. ગ્રાહકે કોઈ વધારાનો રૂપિયો ચૂકવવાનો રહેશે નહીં.
વેપારી પર અસર: 0.3% ચાર્જ લેખે રૂ. 2,500 પર કુલ રૂ. 7.50 નો MDR ચાર્જ બનશે. આ ચાર્જ ચૂકવણી સ્વીકારનાર મોટા દુકાનદાર કે કંપનીના ખાતામાંથી કપાશે.
આખરી રકમ: ગ્રાહક દ્વારા રૂ. 2,500 મોકલ્યા બાદ, બેંક અને પ્રોસેસિંગ ફી પેટે રૂ. 7.50 કપાઈને દુકાનદારના બેંક ખાતામાં ચોખ્ખા રૂ. 2,492.50 જમા થશે.
આમ, સરકારની નીતિ એકદમ સ્પષ્ટ છે કે આમ આદમી અને નાના વેપારીઓ માટે ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે મફત રાખવી અને માત્ર મોટા વ્યાપારી વ્યવહારો પર નજીવો ચાર્જ લગાવીને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ખર્ચ સરભર કરવો.
