યુપીમાં મોટું કૌભાંડ: ₹74 નું ઈન્જેક્શન ₹5,000 માં વેચાયું, દવાઓની MRP માં 67 ગણો તફાવત
ઉત્તર પ્રદેશના આરોગ્ય ક્ષેત્ર અને હોસ્પિટલોની ફાર્મસીઓમાં વેચાતી દવાઓની કિંમતોને લઈને એક ચોંકાવનારો ખુલાસો સામે આવ્યો છે. ખાદ્ય સુરક્ષા અને ઔષધ વહીવટીતંત્ર (FSDA) દ્વારા કરવામાં આવેલી વિશેષ તપાસમાં દવાઓની મૂળ ખરીદ કિંમત (Purchase Price) અને પેકેટ પર છપાયેલી મહત્તમ રિટેલ કિંમત (MRP) વચ્ચે જમીન-આસમાનનો તફાવત જોવા મળ્યો છે. આ તપાસમાં સૌથી મોટો તફાવત પોલિમિક્સિન-બી (Polymyxin-B) નામના ઈન્જેક્શનમાં જોવા મળ્યો હતો, જેને ફાર્મસીઓ દ્વારા માત્ર રૂ. 74 માં ખરીદવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ દર્દીઓ માટે તેની એમઆરપી રૂ. 4,980.94 આંકવામાં આવી હતી. આ તફાવત મૂળ કિંમત કરતાં લગભગ 67 ગણો વધુ છે.
214 ફાર્મસી અને 130 દવાઓનું ગહન વિશ્લેષણ
એફએસડીએ (FSDA) ના અધિકારીઓ દ્વારા ઉત્તર પ્રદેશની વિવિધ મેડિકલ કોલેજો અને ખાનગી હોસ્પિટલો સાથે સંકળાયેલી અંદાજે 214 જેટલી ફાર્મસીઓના ડેટાની બારીકાઈથી ચકાસણી કરવામાં આવી હતી. આ તપાસ દરમિયાન દર્દીઓ માટે અતિ મહત્વની એવી 130 દવાઓ અને ઈન્જેક્શન્સની ખરીદ કિંમત તથા તેની એમઆરપીની તુલના કરવામાં આવી હતી.
આશ્ચર્યજનક રીતે, તપાસમાં 36 જેટલી દવાઓ એવી મળી આવી કે જેની એમઆરપી તેમની મૂળ ખરીદ કિંમત કરતાં 10 ગણાથી પણ વધુ હતી. જ્યારે કેટલીક દવાઓમાં આ નફાખોરીનો ગાળો 67 ગણા સુધી પહોંચી ગયો હતો, જે દર્દીઓના ખિસ્સા પર સીધો બોજ નાખે છે.
રૂ. 74 ની ખરીદી અને રૂ. 5 હજારની MRP નો ચોંકાવનારો કેસ
તપાસમાં સામે આવેલા આંકડાઓમાં પોલિમિક્સિન-બી ઈન્જેક્શનનો કિસ્સો સૌથી વધુ ગંભીર ગણવામાં આવી રહ્યો છે. ‘ગફીપોલ’ (GUFIPOL) નામના 5,00,000 યુનિટના ઈન્જેક્શનની મૂળ ખરીદ કિંમત માત્ર રૂ. 74.09 નોંધાઈ હતી, પરંતુ તેના પેકિંગ પર એમઆરપી રૂ. 4,980.94 છાપવામાં આવી હતી.
આ જ બ્રાન્ડના અન્ય એક 5 લાખ યુનિટના ઈન્જેક્શનની ખરીદ કિંમત રૂ. 90 ની આસપાસ હતી, જ્યારે તેની વેચાણ કિંમત (MRP) રૂ. 4,528.10 દર્શાવવામાં આવી હતી. આ કિસ્સામાં પણ દર્દીઓ પાસેથી ખરીદ કિંમત કરતાં અંદાજે 50 ગણો વધુ ભાવ વસૂલવામાં આવી રહ્યો હતો.
આઈસીયુ અને ગંભીર રોગોની દવાઓમાં જંગી માર્જિન
FSDA ની તપાસમાં માત્ર સામાન્ય દવાઓ જ નહીં, પરંતુ ગંભીર બીમારીઓ, ચેપ (Infections) અને આઈસીયુ (ICU) માં દાખલ દર્દીઓ માટે વપરાતી અત્યંત જીવનરક્ષક દવાઓની કિંમતોમાં પણ મોટો વિસંગતતા જોવા મળી છે. લીવર અને કટોકટીની સ્થિતિમાં વપરાતા ‘ટર્લીપ્રેસિન’ ઈન્જેક્શનની ખરીદ કિંમત રૂ. 56 નોંધાઈ હતી, જ્યારે તેની એમઆરપી રૂ. 3,050 હતી, જે 54 ગણી વધુ કિંમત દર્શાવે છે.
આ જ રીતે, ગંભીર ઈન્ફેક્શનમાં અપાતા ‘કોલિસ્ટિમેથેટ સોડિયમ 4.5 MIU’ ની ખરીદ કિંમત રૂ. 210 હતી, જ્યારે દર્દીઓ માટે તેની એમઆરપી રૂ. 9,702.31 નક્કી કરાઈ હતી. આ ઉપરાંત, ‘ટિગેસિસાઈક્લિન 50 MG’ ઈન્જેક્શન રૂ. 154.54 માં ખરીદીને રૂ. 7,110.47 ની એમઆરપી પર વેચવામાં આવી રહ્યું હતું.
વિવિધ બ્રાન્ડ્સ અને મોંઘી દવાઓમાં જંગી કમાણી
આ પ્રકારનો અતિશય નફો માત્ર એકાદ-બે દવાઓ પૂરતો સીમિત નથી. ઉદાહરણ તરીકે, એન્ટિબાયોટિક ‘મેરોપેનેમ 1 ગ્રામ’ ના વિવિધ બ્રાન્ડ્સની એમઆરપી તેમની મૂળ ખરીદ કિંમત કરતાં 5.31 ગણાથી લઈને 9.98 ગણા સુધી વધુ માલૂમ પડી હતી.
કેન્સર અને અન્ય ગંભીર બીમારીઓમાં વપરાતી અત્યંત મોંઘી દવા ‘બેવાકિઝુમેબ 400 MG’ ની ખરીદ કિંમત રૂ. 7,541.10 હતી, પરંતુ તેની પેક એમઆરપી રૂ. 69,995 દર્શાવવામાં આવી હતી. આ કિસ્સામાં માત્ર એક જ યુનિટ પર રૂ. 62,000 થી પણ વધુનો જંગી માર્જિન હોવાનું સામે આવ્યું છે.
દર્દીઓના શોષણ પર કાનૂની શિકંજો કસાશે
દવા ઉત્પાદક કંપનીઓ અને હોસ્પિટલ ફાર્મસીઓ દ્વારા આ રીતે આચરવામાં આવતી અનૈતિક નફાખોરી સામે હવે સરકારી સ્તરે કડક પગલાં લેવાની તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. FSDA દ્વારા આ સમગ્ર તપાસનો રિપોર્ટ તૈયાર કરીને ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA) ને સુપ્રત કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેથી દવાઓની કિંમતો પર અંકુશ મેળવી શકાય અને સામાન્ય દર્દીઓને આર્થિક લૂંટમાંથી બચાવી શકાય.
