World: ઇરાન તણાવ વચ્ચે ટ્રમ્પ-નેતન્યાહુ મંથન: જાસૂસી, વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને સૈન્ય નિર્ભરતા ઘટાડવા ઇઝરાયેલનો નવો રોડમેપ
અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે વધી રહેલા ભારે તણાવ વચ્ચે અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ વચ્ચે વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે આશરે 90 મિનિટ સુધી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં ઇરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ, મધ્ય પૂર્વની પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને ભવિષ્યની વ્યૂહાત્મક નીતિઓ પર ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ઇઝરાયેલી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ બેઠકનો હેતુ અમેરિકા પર યુદ્ધ માટે દબાણ લાવવાનો નહોતો, પરંતુ કૂટનીતિ, આર્થિક દબાણ અને સૈન્ય કાર્યવાહી જેવા તમામ ઉપલબ્ધ વિકલ્પોની સમીક્ષા કરવાનો હતો.
ઇરાન સામે નિપટવા માટેના ત્રણ મુખ્ય વિકલ્પો
અહેવાલો અનુસાર, આ બેઠકમાં ઇરાનના પરમાણુ અને સૈન્ય ખતરાને ડામવા માટે ત્રણ સંભવિત વ્યૂહરચનાઓ પર વિચારણા કરવામાં આવી હતી:
કૂટનીતિક કરાર: અમેરિકી પ્રતિનિધિ સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશ્નર ઇરાની અધિકારીઓ સાથે સતત વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે હજુ પણ મોટા મતભેદો પ્રવર્તે છે. નેતન્યાહુએ શંકા વ્યક્ત કરી હતી કે ઇરાન ક્યારેય એવા કરાર પર સહમતી નહીં દર્શાવે જે તેની પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષાઓ પર સંપૂર્ણપણે રોક લગાવી શકે.
આર્થિક પ્રતિબંધો અને નાકાબંધી: બીજો વિકલ્પ ઇરાન સામે નૌકાસૈન્ય નાકાબંધી ચાલુ રાખવાની સાથે આર્થિક પ્રતિબંધોને વધુ કડક બનાવવાનો હતો.
સૈન્ય કાર્યવાહીનો વિસ્તાર: ત્રીજો અને અંતિમ વિકલ્પ એ હતો કે જો કૂટનીતિ અને આર્થિક પ્રતિબંધો નિષ્ફળ જાય, તો સૈન્ય હુમલાઓ ફરી શરૂ કરીને તેનો વ્યાપ વધારવામાં આવે.
બેઠક બાદ તણાવમાં વિસ્ફોટક વધારો
આ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક પૂરી થયાના થોડા જ કલાકોમાં ઇરાને જોર્ડન સ્થિત અમેરિકી સૈન્ય અડ્ડા પર બેલેસ્ટિક મિસાઇલો વડે હુમલો કરી દીધો હતો. આ ઘટના બાદ ટ્રમ્પે ઇરાન સામે સખત અને નિર્ણાયક સૈન્ય જવાબ આપવાની ચેતવણી આપી હતી. જોકે, રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, નેતન્યાહુએ ટ્રમ્પ પર તાત્કાલિક હુમલો કરવા માટે દબાણ કર્યું નહોતું અને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અંતિમ નિર્ણય અમેરિકાએ જ લેવાનો રહેશે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ઊર્જા સંકટ અંગે ટ્રમ્પની ચિંતા
સૈન્ય વિકલ્પો ઉપરાંત, બેઠકમાં વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર યુદ્ધની અસરો વિશે પણ ચર્ચા થઈ હતી. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે લાંબા સમય સુધી સંઘર્ષ ચાલુ રહેવાથી કચા તેલના ભાવ વધશે અને વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા ઊભી થશે. બીજી તરફ, નેતન્યાહુનું માનવું હતું કે ઇરાન હવે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ને અમેરિકા પર દબાણ લાવવાના અંતિમ શસ્ત્ર તરીકે વાપરી રહ્યું છે, તેથી તેના પર આર્થિક દબાણ વધારવું અનિવાર્ય છે.
સીરિયા, સાઉદી અરેબિયા અને પ્રાદેશિક રાજકારણ
બેઠકમાં સીરિયાની વર્તમાન સ્થિતિ પર પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. નેતન્યાહુએ નકશા દ્વારા દર્શાવ્યું હતું કે સીરિયાના મોટા ભાગ પર તુર્કીનો પ્રભાવ છે, જ્યારે ઇઝરાયેલ માત્ર સીમાવર્તી બફર ઝોનમાં હાજર છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે જ્યાં સુધી જિહાદી સંગઠનોનો ખતરો રહેશે, ત્યાં સુધી ઇઝરાયેલ દક્ષિણ સીરિયામાં પોતાની મજબૂત હાજરી જાળવી રાખશે. આ ઉપરાંત, બંને નેતાઓએ અમેરિકા-સાઉદી પરમાણુ કરાર અને સાઉદી અરેબિયા-ઇઝરાયેલ વચ્ચેના સંબંધો સામાન્ય બનાવવા અંગે પણ વાતચીત કરી હતી.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભર બનવાની ઇઝરાયેલની તૈયારી
બેઠકનો એક મહત્વપૂર્ણ પાસું ઇઝરાયેલની ભવિષ્યની સૈન્ય વ્યૂહરચના હતી. નેતન્યાહુએ અમેરિકાને જણાવ્યું કે ઇઝરાયેલ આગામી 10 વર્ષમાં અમેરિકી સૈન્ય સહાય પરની પોતાની નિર્ભરતા ધીમે ધીમે ઘટાડવા માંગે છે. આ યોજના હેઠળ નવી સંરક્ષણ ભાગીદારી, મિસાઇલ ડિફેન્સ પ્રોગ્રામ અને આધુનિક શસ્ત્રોના સંયુક્ત વિકાસ પર ભાર મૂકવામાં આવશે. ઇઝરાયેલે પોતાના સ્તરે નવી પેઢીના લડાકુ વિમાનો વિકસાવવાની યોજના પર પણ કામ શરૂ કર્યું છે, જેથી ભવિષ્યમાં અમેરિકી F-35 વિમાનો પરની નિર્ભરતા ઓછી કરી શકાય.
