સુપ્રીમ કોર્ટનો ફટાકડા પર પ્રતિબંધ અંગે મોટો સંકેત, ગ્રીન ફટાકડા અને સમયમર્યાદા પર થઈ શકે નિર્ણય

દિલ્હી-એનસીઆરમાં દિવાળીના તહેવાર દરમિયાન ફટાકડા ફોડવા અને તેના કારણે વધતા પ્રદૂષણને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં ફરી એકવાર મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી થઈ છે. કોર્ટની ટિપ્પણીઓથી સંકેત મળી રહ્યો છે કે આ વખતે ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાને બદલે ગ્રીન ફટાકડાના વેચાણ અને તેના ઉપયોગ માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી શકે છે.

સંપૂર્ણ પ્રતિબંધને બદલે સંતુલિત અભિગમ

સુનાવણી દરમિયાન ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોર્ટ એવો નિર્ણય લેવા માગે છે, જેનાથી પર્યાવરણની સુરક્ષા અને લોકોની ધાર્મિક લાગણીઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવી શકાય. તેમના મતે, લોકો ઘણી વખત પ્રતિબંધને દંડાત્મક કાર્યવાહી તરીકે જુએ છે. તેથી માત્ર પ્રતિબંધ લાદવાને બદલે વ્યવહારુ ઉકેલ શોધવો જરૂરી છે.

ગ્રીન ફટાકડાના ઉપયોગ અંગે વિચારણા

કોર્ટની અગાઉની કાર્યવાહીનો ઉલ્લેખ કરતાં એવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે કે ગયા વર્ષની જેમ આ વખતે પણ ગ્રીન ફટાકડાના વેચાણ અને ઉપયોગને મંજૂરી આપવાના વિકલ્પ પર વિચાર થઈ શકે છે. જોકે, ફટાકડા કયા સમયે ફોડી શકાશે, વેચાણ માટે કયા નિયમો લાગુ પડશે અને અંતિમ નિર્ણય શું હશે, તે અંગે કોર્ટના સત્તાવાર આદેશની રાહ જોવી પડશે.

ધાર્મિક અધિકાર અને ફટાકડા વચ્ચેનો તફાવત

સુનાવણી દરમિયાન એક વકીલે દલીલ કરી હતી કે ફટાકડા ફોડવા એ ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના મૂળભૂત અધિકારનો અનિવાર્ય ભાગ નથી. તેમણે જણાવ્યું કે પૂજા અને ધાર્મિક વિધિઓ આસ્થાનો ભાગ હોઈ શકે છે, પરંતુ ફટાકડા ફોડવાને ધાર્મિક અધિકાર સાથે સીધી રીતે જોડવા જોઈએ નહીં. આ દલીલથી સુનાવણીમાં મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા શરૂ થઈ હતી.

ધાર્મિક લાગણીઓનું સન્માન કરવાની કોર્ટની વાત

વકીલની દલીલ દરમિયાન ધાર્મિક માન્યતાઓ અને ફટાકડાના ઉપયોગ અંગે ચર્ચા થઈ હતી. તેના જવાબમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશે કહ્યું કે કોર્ટ કોઈની ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડવા માગતી નથી. જોકે, સાથે જ તેમણે ભાર મૂક્યો કે પર્યાવરણ અને જનહિતને ધ્યાનમાં રાખીને સંતુલિત અભિગમ અપનાવવો પણ એટલો જ જરૂરી છે.

લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાની જરૂરિયાત

મુખ્ય ન્યાયાધીશે વધુમાં જણાવ્યું કે લોકોને માત્ર પ્રતિબંધો દ્વારા નિયંત્રિત કરવા કરતાં તેમને પોતાની જવાબદારી સમજાવવા પર ભાર મૂકવો જોઈએ. લોકો સ્વયં આત્મમંથન કરે અને તહેવારની ઉજવણી દરમિયાન અન્ય લોકોના સ્વાસ્થ્ય તથા પર્યાવરણનું ધ્યાન રાખે, તે વધુ સારો રસ્તો બની શકે છે. આ માટે જાગૃતિ ફેલાવવાનાં પગલાં પણ લઈ શકાય છે.

દિલ્હી-એનસીઆરના પ્રદૂષણનો ગંભીર મુદ્દો

દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં શિયાળાની શરૂઆત સાથે હવાની ગુણવત્તા ઘણી વખત ખરાબ બને છે. વાહનોનો ધુમાડો, બાંધકામની ધૂળ, ઔદ્યોગિક ઉત્સર્જન અને અન્ય પ્રદૂષણના સ્ત્રોતોની સાથે ફટાકડાનો ધુમાડો પણ પરિસ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે. આથી દિવાળીના સમયગાળામાં ફટાકડાના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરવાનો મુદ્દો સતત ચર્ચામાં રહ્યો છે.

વર્ષ 2015થી ચાલી રહ્યો છે કેસ

ફટાકડા અને પ્રદૂષણને લગતો આ મામલો વર્ષ 2015થી સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહ્યો છે. સમયાંતરે અદાલતે દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તર ભારતના અન્ય પ્રદૂષણથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ફટાકડાના ઉપયોગ અંગે અલગ-અલગ નિર્દેશો આપ્યા છે. ખાસ કરીને ઓક્ટોબરથી જાન્યુઆરી દરમિયાન પ્રદૂષણની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આ મામલો વધુ મહત્વનો બની જાય છે.

હવે 15 ઓક્ટોબરની સુનાવણી પર નજર

આ મામલે હવે આગામી સુનાવણી 15 ઓક્ટોબરે થવાની છે. આ સુનાવણીમાં ફટાકડાના વેચાણ, ગ્રીન ફટાકડાના ઉપયોગ અને તેને ફોડવા માટેની સમયમર્યાદા અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થવાની અપેક્ષા છે. જોકે, અંતિમ નિર્ણય આવે ત્યાં સુધી કોઈ નવી છૂટછાટ કે નિયમની પુષ્ટિ માનવી યોગ્ય નહીં હોય.

તહેવારની ખુશી સાથે પર્યાવરણની જવાબદારી

એકંદરે, સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણીઓથી એવું જણાય છે કે કોર્ટ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ કરતાં સંતુલિત ઉકેલ તરફ વિચાર કરી રહી છે. દિવાળી જેવા તહેવારની ખુશી જળવાઈ રહે અને સાથે હવા પ્રદૂષણને પણ નિયંત્રિત કરી શકાય, તે મુખ્ય પડકાર છે. હવે સૌની નજર 15 ઓક્ટોબરના આદેશ પર રહેશે, જેની અસર દિલ્હી-એનસીઆરના ફટાકડા સંબંધિત નિયમો પર પડી શકે છે.