ટાવર વગર સીધો સેટેલાઇટથી કનેક્ટ થશે મોબાઇલ: Starlink ની D2D ટેક્નોલોજી માટે મંજૂરી મેળવવાની કવાયત
ભારતમાં સેટેલાઇટ આધારિત ઇન્ટરનેટ સેવાઓને લઈને વૈશ્વિક અને સ્થાનિક કંપનીઓ વચ્ચે સ્પર્ધા ઝડપથી વધી રહી છે. આ તીવ્ર હરીફાઈ વચ્ચે એલોન મસ્કની માલિકીની સ્પેસએક્સ (SpaceX) કંપનીની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ વિંગ ‘સ્ટારલિંક’ (Starlink) એ ભારતીય બજારમાં પોતાનું વર્ચસ્વ મજબૂત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ કદમ ઉઠાવ્યું છે. સ્ટારલિંકે તેની આગામી પેઢીના ‘Gen 2’ સેટેલાઇટ નેટવર્ક માટે ભારતીય અવકાશ નિયામક ઓથોરિટી IN-SPACe પાસે ફરીથી સત્તાવાર અરજી સબમિટ કરી છે. આ નવા નેટવર્કની સૌથી મોટી વિશેષતા તેમાં સામેલ ‘ડિરેક્ટ-ટુ-ડિવાઇસ’ (D2D) કનેક્ટિવિટી તકનીક છે, જે ભવિષ્યમાં સ્માર્ટફોનને સીધા સેટેલાઇટ સાથે જોડવાનો માર્ગ સરળ બનાવી શકે છે.
Gen 2 નેટવર્ક અને ૩૦,૦૦૦ સેટેલાઇટનું વિઝન
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, સ્ટારલિંકે પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષા એટલે કે લો અર્થ ઓર્બિટ (LEO) માં લગભગ ૩૪૦ થી ૬૧૫ કિલોમીટરની ઊંચાઈ પર આશરે ૩૦,૦૦૦ જેટલા અદ્યતન સેટેલાઇટ ગોઠવવા માટે મંજૂરી માગી છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, કંપનીએ આ અગાઉ Gen 1 અને Gen 2 બંને નેટવર્ક માટે અરજી કરી હતી. જોકે, જુલાઈ ૨૦૨૫ માં IN-SPACe દ્વારા માત્ર Gen 1 નેટવર્કને જ લીલી ઝંડી આપવામાં આવી હતી. Gen 1 હેઠળ ૪,૪૦૮ LEO સેટેલાઇટ દ્વારા પરંપરાગત સેટેલાઇટ બ્રોડબેન્ડ સેવાઓ આપવાની યોજના તૈયાર કરવામાં આવી હતી.
જૂની અરજી શા માટે મંજૂર ન થઈ?
સ્ટારલિંકની જૂની Gen 2 અરજીમાં કેટલિક જટિલ ટેકનિકલ લાક્ષણિકતાઓ અને સ્પેક્ટ્રમ બેન્ડના નિયમો સંબંધિત મુદ્દાઓ હોવાથી તે સમયે તેને મંજૂરી મળી શકી નહોતી. હવે બદલાયેલી પરિસ્થિતિઓ અને નવા ધારાધોરણો વચ્ચે કંપનીએ ફરીથી સુધારેલી અરજી કરી છે. આ વખતે અરજીમાં D2D તકનીકને પણ સામેલ કરવામાં આવી છે. હાલમાં ભારતમાં સેટેલાઇટ કમ્યુનિકેશન અને D2D સેવાઓના નીતિ-નિયમો ઘડવાની પ્રક્રિયા ચાલુ છે.
મોબાઇલ ફોન સીધો સેટેલાઇટ સાથે કનેક્ટ થશે
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટનું સૌથી રોચક પાસું ‘ડિરેક્ટ-ટુ-ડિવાઇસ’ (D2D) ટેક્નોલોજી છે. આ ટેક્નોલોજીની મદદથી આધુનિક સ્માર્ટફોન અને અન્ય ડિવાઇસ કોઈ પણ વચેટિયા વગર સીધા સેટેલાઇટ સાથે કનેક્ટ થઈ શકશે. સામાન્ય રીતે મોબાઇલ ફોનને સિગ્નલ મેળવવા માટે નજીકના મોબાઇલ ટાવર પર નિર્ભર રહેવું પડે છે, પરંતુ D2D માં ફોન અને સેટેલાઇટ વચ્ચે સીધું કનેક્શન સ્થાપિત થાય છે. આ ટેક્નોલોજીથી દેશના એવા દુર્ગમ, પહાડી અને સરહદી વિસ્તારોમાં પણ હાઇ-સ્પીડ નેટવર્ક પહોંચાડી શકાશે જ્યાં મોબાઇલ ટાવર ઊભા કરવા અત્યંત મુશ્કેલ કે અશક્ય છે.
ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ ક્ષેત્રે તીવ્ર સ્પર્ધા
સ્ટારલિંક સિવાય અન્ય દિગ્ગજ કંપનીઓ પણ ભારતીય સેટેલાઇટ બજારમાં પોતાનો દબદબો બનાવવા તૈયાર છે. મુકેશ અંબાણીની રિલાયન્સ જીઓ (Reliance Jio) એ આશરે ૧,૬૦૦ LEO સેટેલાઇટ ધરાવતા નેટવર્કનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ ઉપરાંત Eutelsat OneWeb અને એમેઝોનની Amazon Leo પણ ભારતમાં પોતાની સેવાઓ શરૂ કરવા તૈયારીઓ કરી રહી છે. સ્પેસએક્સની સમગ્ર Gen 2 યોજના વિશ્વભરમાં ૪૨,૦૦૦ સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવાની છે, જેમાંથી ભારતીય ક્ષેત્ર માટે ૩૦,૦૦૦ સેટેલાઇટની મંજૂરી માગવામાં આવી છે.
સેવાઓ શરૂ કરવા માટે હજુ કાયદાકીય મંજૂરીઓ બાકી
ભારતમાં વ્યાવસાયિક (Commercial) સેવાઓ શરૂ કરતા પહેલા સ્ટારલિંકે હજુ ઘણી નિયામક પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ કરવી પડશે. જેમાં સુરક્ષા મંજૂરી (Security Clearance) અને સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી જેવા નિર્ણાયક મુદ્દાઓ શામેલ છે. ટેલિકોમ નિયામક ટ્રાઇ (TRAI) એ સેટેલાઇટ સ્પેક્ટ્રમની કિંમતો અંગે પોતાની ભલામણો રજૂ કરી દીધી છે, પરંતુ સરકારનો આખરી નિર્ણય હજુ બાકી છે. જો સ્ટારલિંકના Gen 2 નેટવર્ક અને D2D સેવાને મંજૂરી મળી જશે, તો ભારતમાં ટેલિકોમ ક્ષેત્રે એક નવી ડિજિટલ ક્રાંતિનો પ્રારંભ થશે.
