Silver Price: ચાંદીના વેપાર પર બ્રેક: ૧૨ અબજ ડોલરના આયાત બોજને ઘટાડવા સરકારે નિયમો કર્યા કડક, જાણો હવે કેવી રીતે થશે આયાત
ભારતમાં જો તમે પણ ચાંદીમાં રોકાણ કરો છો, સોના-ચાંદીના સિક્કા ખરીદો છો કે લગ્નસરા માટે દાગીના બનાવવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો આ સમાચાર તમારા ખિસ્સા પર સીધી અસર કરવાના છે. કેન્દ્ર સરકારે કિંમતી ધાતુઓની આયાત (Import) ના નિયમોને અત્યંત કડક બનાવી દીધા છે. સોના પર કસ્ટમ ડ્યુટી વધારવા અને ડ્યુટી-ફ્રી લિમિટમાં ફેરફાર કર્યા બાદ હવે સરકારે ચાંદીના વેપારને લઈને મોટો ઝટકો આપ્યો છે. સરકારે ચાંદીની લગડીઓ (સિલ્લીઓ) અને અન્ય અર્ધ-નિર્મિત ચાંદીના ઉત્પાદનોની આયાતને ‘પ્રતિબંધિત’ (Restricted) કેટેગરીમાં મૂકી દીધી છે. આ નિર્ણયના કારણે આગામી સમયમાં સ્થાનિક બજારમાં ચાંદીના ભાવમાં મોટો ભડકો જોવા મળી શકે છે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા સત્તાવાર આદેશ અનુસાર, ૧૬ મે ૨૦૨૬થી ૯૯.૯ ટકા શુદ્ધતા ધરાવતી ચાંદીની લગડીઓ અને ચાંદીના અન્ય અર્ધ-નિર્મિત સ્વરૂપોની આયાતને તાત્કાલિક અસરથી પ્રતિબંધિત શ્રેણીમાં રાખવામાં આવી છે. આનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે હવે કોઈપણ વેપારી પહેલાની જેમ આસાનીથી વિદેશમાંથી ચાંદી મંગાવી શકશે નહીં. આ નિર્ણય કેટલો મોટો છે તેનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે, ગયા વર્ષે ભારતમાં થયેલી કુલ ચાંદીની આયાતમાં આ બંને શ્રેણીઓનો હિસ્સો આશરે ૯૦ ટકા જેટલો જંગી હતો.
સરકારે આ આકરો નિર્ણય કેમ લેવો પડ્યો?
આ કડક પગલાં પાછળનું મુખ્ય કારણ દેશ પર સતત વધી રહેલા આયાત બિલના બોજને ઓછો કરવાનું છે. હાલમાં મિડલ ઈસ્ટ (પશ્ચિમ એશિયા) માં ચાલી રહેલો સૈન્ય તણાવ, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં અમેરિકી ડોલરની મજબૂતી અને તેની સામે ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્યમાં થઈ રહેલા ઘટાડાને કારણે ભારતનો વિદેશી આયાત ખર્ચ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ફોરેક્સ રિઝર્વને બચાવવા માટે આ આયાત નિયંત્રણ જરૂરી બન્યું હતું.
ચાંદી પાછળ ભારતે કેટલા અબજ ડોલર ફૂંક્યા?
વાણિજ્ય અને વ્યાપાર મંત્રાલયના સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, ભારતમાં ચાંદીની ખરીદીમાં અભૂતપૂર્વ ઉછાળો આવ્યો છે:
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬: ભારતે વિદેશમાંથી ચાંદી મંગાવવા માટે રેકોર્ડબ્રેક ૧૨ અબજ ડોલર ખર્ચ કર્યા.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫: આ ગાળામાં ચાંદીનું આયાત બિલ માત્ર ૪.૮ અબજ ડોલર હતું. অর্থাৎ, માત્ર એક જ વર્ષમાં ચાંદીની આયાત પાછળના ખર્ચમાં અઢી ગણો મોટો તોતિંગ ઉછાળો નોંધાયો છે.
માત્ર એપ્રિલ ૨૦૨૬ના સિંગલ મહિનાની વાત કરીએ તો, ચાંદીની આયાતમાં વાર્ષિક ધોરણે ૧૫૭ ટકાની ભારે તેજી જોવા મળી હતી. ભારત મુખ્યત્વે યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત (UAE), યુનાઈટેડ કિંગડમ (UK) અને ચીન (China) જેવા દેશોમાંથી મોટા પાયે ચાંદીની આયાત કરે છે.
શું ચાંદીની આયાત સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગઈ છે?
એલકેપી સિક્યોરિટીઝ (LKP Securities) ના કોમોડિટી એન્ડ કરન્સી રિસર્ચ એક્સપર્ટ જતિન ત્રિવેદીના જણાવ્યા અનુસાર, આનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે ભારતમાં ચાંદી આવવાની કાયમ માટે બંધ થઈ ગઈ છે. સરકારે માત્ર આયાતની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરી છે. હવેથી ચાંદીની આયાત માત્ર નીચે દર્શાવેલી અધિકૃત સંસ્થાઓ મારફતે જ કાયદેસર રીતે કરી શકાશે: ૧. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) સાથે જોડાયેલી નિયુક્ત બેંકો. ૨. ડીજીએફટી (DGFT – ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ) દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત સંસ્થાઓ. ૩. ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ બુલિયન એક્સચેન્જ સાથે જોડાયેલી સત્તાવાર એજન્સીઓ.
ભારતીય ગ્રાહકો પર આની શું અસર થશે? શું ભાવ વધશે?
બજારના નિષ્ણાતોનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે આ સરકારી અંકુશના કારણે સ્થાનિક ઝવેરી બજારમાં ચાંદીના ભાવ પર સીધી અસર પડશે. ઓપન માર્કેટમાં સપ્લાય મર્યાદિત થવાને કારણે સ્થાનિક સ્તરે ચાંદી પર ‘પ્રીમિયમ’ (વધારાનો ચાર્જ) વધી શકે છે. પરિણામે, ભારતીય ગ્રાહકોએ ૧ કિલો ચાંદી ખરીદવા માટે પહેલા કરતાં વધુ કિંમત ચૂકવવી પડશે.
જોકે, ભારત સરકારના આ નિર્ણયની વૈશ્વિક (ઇન્ટરનેશનલ) માર્કેટ પર કોઈ ખાસ અસર નહીં થાય, કારણ કે ભારત ચાંદીનો બહુ મોટો ખરીદદાર દેશ ચોક્કસ છે, પરંતુ તે વૈશ્વિક સ્તરે કિંમતો નક્કી કરનારો દેશ નથી. આથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રેટ સ્થિર રહેશે પરંતુ ભારતમાં ચાંદી મોંઘી થશે.
