રિટાયરમેન્ટ પ્લાનિંગ: શું દોઢ કરોડ રૂપિયા પૂરતા છે અને કેમ વધી રહી છે NPS ની લોકપ્રિયતા?
જીવનના સંઘર્ષો અને જવાબદારીઓ પૂર્ણ કર્યા બાદ પ્રત્યેક વ્યક્તિ એવું ઈચ્છે છે કે તેનું રિટાયરમેન્ટ જીવન આરામદાયક અને ચિંતામુક્ત બને. નિવૃત્તિ પછી પણ જીવનધોરણ જળવાઈ રહે અને આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો ન કરવો પડે તે માટે અગાઉથી આયોજન કરવું અત્યંત આવશ્યક છે. આ સંદર્ભમાં તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ સર્વે સામે આવ્યો છે, જેમાં રિટાયરમેન્ટ ફંડ અને નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) અંગે રસપ્રદ ખુલાસા થયા છે.
દોઢ કરોડ રૂપિયાનું લક્ષ્ય: શું આ રકમ પૂરતી છે?
HDFC પેન્શન ફંડ મેનેજમેન્ટ દ્વારા તાજેતરમાં જ ‘2026 NPS પ્રિફરન્સ ઇન્ડેક્સ’ સર્વે કરવામાં આવ્યો છે. આ સર્વે મુજબ, ભારતમાં લોકોએ નિવૃત્તિ માટે અંદાજે 1.5 કરોડ રૂપિયાના ફંડને પર્યાપ્ત માન્યું છે.
જો કે, વાસ્તવિકતા થોડી અલગ છે. અગાઉ વર્ષ 2023ના સર્વેમાં આ લક્ષ્ય આશરે 1.34 કરોડ રૂપિયા હતું. આમ, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં લોકોનું રિટાયરમેન્ટ ફંડનું લક્ષ્ય વધ્યું જરૂર છે, પરંતુ નિષ્ણાતોના મતે આ રકમ હજુ પણ પૂરતી આર્થિક સુરક્ષા માટે ઓછી સાબિત થઈ શકે છે. મોટાભાગના લોકોનું સરેરાશ રિટાયરમેન્ટ લક્ષ્ય તેમની વાર્ષિક ઘરેલુ આવક કે ખર્ચ કરતા 10 ગણા કરતા પણ ઓછું છે, જે ભવિષ્યમાં મોંઘવારી સામે ટકવા માટે અપૂરતું હોઈ શકે છે.
નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) તરફ વધતો લોકોનો ઝોક
રિટાયરમેન્ટ પ્લાનિંગ માટે સરકારી યોજના એવી નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) માં લોકોની રુચિ સતત વધી રહી છે. આ વાત સર્વેના આંકડાઓ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે. વર્ષ 2023માં NPS પ્રિફરન્સ ઇન્ડેક્સ 54 હતો, જે વધીને વર્ષ 2026માં 57 પર પહોંચી ગયો છે.
આ ઇન્ડેક્સમાં લોકોની જાગૃતિ, પસંદગી અને આ યોજના અપનાવવાની ઈચ્છાશક્તિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. NPS પ્રત્યેનો વિચારણા સ્કોર (Consideration Score) 6 પોઈન્ટ વધીને 59 થયો છે. જ્યારે એનપીએસ વિશેની જાણકારી વધીને 58 અને તેનો અપીલ સ્કોર 56 નોંધાયો છે.
NPSમાં રોકાણ વધવા પાછળના મુખ્ય કારણો
લોકો કેમ NPS તરફ આકર્ષાઈ રહ્યા છે? આ સવાલના જવાબમાં સર્વેમાં કેટલાક ચોક્કસ કારણો બહાર આવ્યા છે:
નવા સુધારાઓ: લગભગ 39% લોકોએ જણાવ્યું કે NPSમાં તાજેતરમાં થયેલા સકારાત્મક ફેરફારોએ તેમને આમાં રોકાણ કરવા માટે સૌથી વધુ પ્રેરિત કર્યા છે.
કર બચત (Tax Saving): આશરે 38% રોકાણકારોએ ટેક્સ બેનિફિટ્સને NPS પસંદ કરવાનું મુખ્ય કારણ ગણાવ્યું છે.
બહેતર રિટર્ન: લગભગ 36% લોકોએ લાંબા ગાળામાં મળતા સારા વળતરની અપેક્ષાને કારણે આ યોજનામાં રસ દાખવ્યો છે.
રોકાણકારોની ચિંતાઓ અને પડકારો
એનપીએસ લોકપ્રિય થઈ રહી છે, તેમ છતાં કેટલાક પરિબળો હજુ પણ લોકોને તેમાં રોકાણ કરતા અટકાવે છે:
લોક-ઇન પિરિયડ: આશરે 26% લોકોએ નાણાં લાંબા સમય સુધી બ્લોક રહેવાની શરતને એક મોટી સમસ્યા તરીકે ગણાવી છે.
ફરજિયાત એન્યુઇટી (Annuity): લગભગ 25% લોકો નિવૃત્તિ સમયે ફરજિયાત એન્યુઇટી ખરીદવાની શરતને રોકાણના માર્ગમાં બાધారૂપ માને છે.
એક સકારાત્મક બદલાવ એ જોવા મળ્યો છે કે હવે NPS વિશે જાગૃતિનો અભાવ પહેલા જેવી મોટી સમસ્યા રહ્યો નથી. લોકો હવે આ યોજના વિશે વધુ સારી રીતે માહિતગાર થઈ રહ્યા છે.
