Tata Sons: ટાટા સન્સના લિસ્ટિંગ અંગે વિવાદ તેજ: RBI ના ‘અપર લેયર’ નિયમ સામે નોએલ ટાટાનો વિરોધ, સરેન્ડર અરજી પેન્ડિંગ
ભારતીય રિઝર્વ બેંકે (RBI) ગુરુવારે ટાટા ગ્રુપની હોલ્ડિંગ કંપની ટાટા સન્સ (Tata Sons) ને ‘અપર લેયર નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપની’ (NBFC-UL) તરીકે વર્ગીકૃત કરી છે. નવા નિયમો અનુસાર, ₹૧ ટ્રિલિયન (₹૧ લાખ કરોડ) થી વધુની અસ્કયામતો (Assets) ધરાવતી NBFCs ને ‘અપર લેયર’ શ્રેણીમાં મુકવામાં આવે છે. આ વર્ગીકરણ બાદ કંપનીઓ પર રિઝર્વ બેંકની કડક દેખરેખ રહે છે અને આ શ્રેણીમાં આવ્યાના ત્રણ વર્ષની અંદર સ્ટોક એક્સચેન્જ પર લિસ્ટ થવું ફરજિયાત બને છે.
‘અપર લેયર’ NBFC શું છે અને તેના નિયમો કેવા છે?
રિઝર્વ બેંકના માળખામાં ‘અપર લેયર’ માં એવી મોટી અને નાણાકીય સિસ્ટમ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી NBFCs નો સમાવેશ થાય છે જે દેશના અર્થતંત્ર સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલી હોય છે.
કડક નિરીક્ષણ: તેમના વિશાળ કદ અને નાણાકીય સિસ્ટમમાં રહેલી અગત્યતાને કારણે RBI તેમના પર વધુ રેગ્યુલેટરી અને સુપરવાઇઝરી નજર રાખે છે.
લિસ્ટિંગનો નિયમ: અપર લેયર શ્રેણીમાં સામેલ થયાના ત્રણ વર્ષની અંદર કંપનીએ શેરબજારમાં પોતાની જાતને પબ્લિક લિસ્ટ કરવી પડે છે.
સરકારી કંપનીઓને છૂટછાટ: RBI એ પોતાના જૂના નિયમોમાં ફેરફાર કરીને સરકારી NBFCs ને પણ ‘અપર લેયર’ નો હિસ્સો બનાવી છે, પરંતુ રેગ્યુલેટરના ‘ઓનરશીપ-ન્યૂટ્રલ’ દ્રષ્ટિકોણ છતાં સરકારી કંપનીઓને સ્ટોક એક્સચેન્જ પર લિસ્ટિંગમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
કોર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કંપની (CIC) તરીકે ટાટા સન્સની ભૂમિકા
ટાટા સન્સ મુખ્યત્વે એક કોર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કંપની (CIC) તરીકે રજિસ્ટર્ડ છે. કાનૂની વ્યાખ્યા મુજબ, CIC એ એક એવી NBFC છે જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પોતાના જ ગ્રુપની વિવિધ કંપનીઓમાં રોકાણ કરવાનો હોય છે.
રોકાણની મર્યાદા: નિયમો અનુસાર, CIC ની કુલ ચોખ્ખી અસ્કયામતો (Net Assets) નો ઓછામાં ઓછો ૯૦ ટકા હિસ્સો તેની ગ્રુપ કંપનીઓના ઇક્વિટી શેર, પ્રેફરન્સ શેર, બોન્ડ્સ, ડિબેન્ચર કે લોન સ્વરૂપે રોકાયેલો હોવો જોઈએ.
એસેટમાં સતત વધારો: ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધીમાં ટાટા સન્સના એસેટ્સ અંદાજે ₹૧.૭૫ લાખ કરોડથી ₹૨ લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયા હતા, જે નક્કી કરેલી લિમિટ કરતાં ઘણા વધારે છે.
લિસ્ટિંગમાંથી બચવા CIC લાઇસન્સ રદ કરવાની અરજી
ટાટા સન્સ પોતાને શેરબજારમાં લિસ્ટ કરાવવા માંગતી નથી. તેથી લિસ્ટિંગની ફરજિયાત શરતમાંથી બચવા માટે કંપનીએ પોતાનું CIC રજિસ્ટ્રેશન (લાઇસન્સ) સરેન્ડર કરવા માટે RBI સમક્ષ અરજી કરી છે.
RBI નો પક્ષ: રિઝર્વ બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ટાટા સન્સને ‘અપર લેયર’ ની યાદીમાં યથાવત રાખવાથી તેના CIC રજિસ્ટ્રેશન રદ કરવાના પેન્ડિંગ આવેદન પર કોઈ નકારાત્મક અસર પડશે નહીં. તે અરજી પર હજુ પણ વિચારણા ચાલી રહી છે.
વિરોધ અને પત્ર: નોંધનીય છે કે ૨૦૨૨ માં ટાટા સન્સને પ્રથમ વખત અપર-લેયર યાદીમાં મુકવામાં આવી હતી. મનીકન્ટ્રોલના અહેવાલ મુજબ, જૂનમાં ટાટા ટ્રસ્ટ્સના ચેરમેન નોએલ ટાટાએ રિઝર્વ બેંકને પત્ર લખીને ટાટા સન્સના કોઈ પણ સંભવિત પબ્લિક લિસ્ટિંગનો સ્પષ્ટ વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.
આમ, ટાટા સન્સ હવે પબ્લિક લિસ્ટ થશે કે નહીં તેનો આખરી દારોમદાર રિઝર્વ બેંક તેના લાઇસન્સ સરેન્ડર અરજી પર શું આખરી નિર્ણય લે છે તેના પર રહેલો છે.
