માતા-પિતાની FD વારસામાં મળી છે? ટેક્સ ભરતાં પહેલાં આ નિયમો જરૂર જાણી લો!
માતા-પિતાના અવસાન બાદ પરિવારને ભાવનાત્મક આઘાતની સાથે તેમની બચત, બેંક ખાતાં અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ એટલે કે FD સંબંધિત જવાબદારીઓ પણ સંભાળવી પડે છે. આવી સ્થિતિમાં વારસદારોના મનમાં એક સવાલ ઊભો થાય છે કે માતા-પિતાની FDમાંથી મળતા વ્યાજ પર ઇન્કમ ટેક્સ કોણે ભરવો પડે? આનો જવાબ વ્યાજ ક્યારે મળ્યું, કઈ અવધિમાં તે મળ્યું અને FD પર કાયદેસર અધિકાર કોનો છે તેના પર આધાર રાખે છે.
FDની મૂળ રકમ અને વ્યાજના ટેક્સમાં મોટો તફાવત
સૌથી પહેલાં એ સમજવું જરૂરી છે કે માતા-પિતા પાસેથી વારસામાં મળેલી FDની મૂળ રકમ સામાન્ય રીતે માત્ર વારસામાં મળવાને કારણે આવકવેરાને પાત્ર બનતી નથી. પરંતુ એ FD પર મળતું વ્યાજ અલગ બાબત છે. વ્યાજની આવક પર લાગુ નિયમો મુજબ ટેક્સ ભરવો પડી શકે છે. એટલે વારસદારોએ મૂળ રકમ અને તેમાંથી મળેલી આવક વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે, જેથી રિટર્ન ભરતી વખતે કોઈ ભૂલ ન થાય.
માતા-પિતાના અવસાન પહેલાં મળેલા વ્યાજની જવાબદારી
જો માતા-પિતાના અવસાન પહેલાં તેમની FD પર વ્યાજની આવક થઈ હોય, તો સામાન્ય રીતે તે આવકની ગણતરી તેમની આવકમાં કરવામાં આવે છે. જરૂરિયાત મુજબ તેમના કાયદેસર પ્રતિનિધિએ લાગુ નિયમો અનુસાર આવકવેરાનું રિટર્ન ભરવું પડી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિનું ઓગસ્ટ મહિનામાં અવસાન થાય, તો તેમના અવસાન સુધીની FDની વ્યાજની આવકનો હિસાબ અલગથી રાખવો જરૂરી છે. જોકે, અંતિમ ટેક્સ જવાબદારી તેમની કુલ આવક અને લાગુ કાયદાકીય જોગવાઈઓ પ્રમાણે નક્કી થાય છે.
અવસાન પછી FDનું વ્યાજ કોની આવક ગણાશે?
માતા-પિતાના અવસાન પછી FD પર મળતું વ્યાજ કોની આવક ગણાશે, તે FDના કાયદેસર માલિકી હક અને વારસાની વ્યવસ્થા પર આધારિત છે. જો એક કરતાં વધુ વારસદારો હોય, તો વસીયત અથવા લાગુ ઉત્તરાધિકારના નિયમો પ્રમાણે દરેકનો હિસ્સો નક્કી થઈ શકે છે. તેથી અવસાન પહેલાં અને પછીના વ્યાજનો હિસાબ અલગ રાખવો ખૂબ જરૂરી છે. માત્ર FD હજી માતા-પિતાના નામે છે એટલા માટે તમામ વ્યાજને તેમની આવક ગણવું યોગ્ય નથી.
બેંકનાં દસ્તાવેજો સાચવો અને ટેક્સ રિટર્નમાં યોગ્ય માહિતી આપો
જો FDનું નામ બદલવાની પ્રક્રિયામાં સમય લાગે, તો પરિવારજનોએ બેંક પાસેથી વ્યાજનું પ્રમાણપત્ર અને સંબંધિત વિગતો મેળવવી જોઈએ. મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર, વસીયત, વારસદારના દસ્તાવેજો અને બેંકના રેકોર્ડ પણ સાચવી રાખવા જોઈએ. આ માહિતી ટેક્સ રિટર્ન ભરતી વખતે ઉપયોગી થઈ શકે છે. ખાસ કરીને એકથી વધુ વારસદારો હોય ત્યારે દરેકના હિસ્સા અને આવકનો યોગ્ય હિસાબ રાખવો જરૂરી છે. જરૂર જણાય તો ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અથવા ટેક્સ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.
વારસામાં મળેલી FD સંપૂર્ણપણે ટેક્સ-ફ્રી છે એવું ન માનો
અંતમાં, માતા-પિતા પાસેથી FDની મૂળ રકમ વારસામાં મળવી અને તેના પર વ્યાજ મેળવવું, આ બંને બાબતોને એકસરખી ગણવી નહીં. વ્યાજ કઈ અવધિનું છે, FDના કાયદેસર અધિકાર કોની પાસે છે અને લાગુ આવકવેરાના નિયમો શું કહે છે, તે તપાસવું જરૂરી છે. યોગ્ય દસ્તાવેજો અને અલગ હિસાબ રાખવાથી ટેક્સ રિટર્નમાં ભૂલો થવાની શક્યતા ઘટે છે. ધ્યાન રાખો કે દરેક પરિવારની પરિસ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે, તેથી અંતિમ નિર્ણય લેતા પહેલાં નિષ્ણાતની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય રહેશે.
