ડૉલરની અછત અને લોનના બોજ વચ્ચે પાકિસ્તાનનું અમેરિકા સામે હાથ ફેલાવવાનું આયોજન: 10 બિલિયન ડૉલરની માંગ
આર્થિક અસ્થિરતા અને દેવાના બોજ તળે દબાયેલા પાકિસ્તાને પોતાની ડગમગતી અર્થવ્યવસ્થાને પાટા પર લાવવા માટે હવે અમેરિકા તરફ નજર દોડાવી છે. વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડારને મજબૂત કરવા અને વૈશ્વિક રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જીતવાના હેતુથી પાકિસ્તાને અમેરિકા પાસે 10 અબજ ડૉલર (બિલિયન ડૉલર) ની વિશાળ નાણાકીય સુવિધા (Financial Facility) ની માંગણી કરી છે. પાકિસ્તાનના નાણાપ્રધાન મુહમ્મદ ઔરંગઝેબે આ બાબતની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આ નાણાકીય પેકેજ અને વ્યવસ્થા અંગે હાલ અમેરિકી ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટ સાથે ઉચ્ચ સ્તરીય વાતચીત ચાલી રહી છે, જોકે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ કે કાનૂની સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર થયા નથી.
પાકિસ્તાનને અચાનક આટલી મોટી રકમની જરૂર કેમ પડી?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી પાકિસ્તાન ગંભીર ડૉલરની અછત અને બાહ્ય દેવાની ચૂકવણીના ભારે દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે. દેશને પોતાની આયાત (Imports) અને વિદેશી દેવાના વ્યાજ ચૂકવવા માટે સતત વિદેશી હૂંડિયામણની જરૂર રહે છે. પાકિસ્તાની સરકાર ઈચ્છે છે કે દેશમાં ડૉલરનો પર્યાપ્ત ભંડાર જળવાઈ રહે, જેથી પાકિસ્તાની રૂપિયા પરનું દબાણ ઘટે અને ચલણ સ્થિર રહે.
પાકિસ્તાનના નાણાપ્રધાને સ્પષ્ટતા કરી છે કે અમેરિકા પાસેથી માંગવામાં આવેલી આ સુવિધા કોઈ પરંપરાગત ટૂંકા ગાળાની લોન કે ક્રેડિટ લાઇન જેવી નથી. તેનો મુખ્ય હેતુ વિદેશી મુદ્રા બજારમાં મનોબળ મજબૂત કરવાનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારોને એવો સકારાત્મક સંદેશ આપવાનો છે કે પાકિસ્તાનની આર્થિક સ્થિતિ હવે પહેલા કરતા વધુ સુરક્ષિત અને સ્થિર બની રહી છે.
મિત્રો પાસેથી ઉછીના લેવાની નીતિથી પીછેહઠનો પ્રયાસ
સામાન્ય રીતે પાકિસ્તાન આર્થિક સંકટના સમયમાં ચીન, સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ જેવા મિત્ર દેશો પાસેથી ટૂંકા ગાળાની લોન, ડિપોઝિટ અને નાણાકીય પેકેજ મેળવીને કામ ચલાવતું આવ્યું છે. પરંતુ હવે પાકિસ્તાની સરકાર આ જૂના અને પરાવલંબી મોડેલ પર પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે.
નાણાપ્રધાન મુહમ્મદ ઔરંગઝેબના મતે, પાકિસ્તાન હવે વારંવાર ટૂંકા ગાળાની સહાય માંગવા અને જૂની લોનને રી-રોલઓવર (સમય મર્યાદા લંબાવવા) કરાવવાની અનિચ્છનીય પદ્ધતિથી મુક્તિ મેળવવા માંગે છે. સરકારનો પ્રયાસ એવો છે કે દેશ લાંબા ગાળાના આર્થિક સુધારાઓ દ્વારા જાતે જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાંથી મૂડી એકત્ર કરવાની સ્થિતિમાં આવે.
આઈએમએફ (IMF) ના પ્રોગ્રામ પર પણ નિર્ભરતા યથાવત
આર્થિક મદદ માટે પાકિસ્તાન હાલ આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા ભંડાર (IMF) ના 7 અબજ ડૉલરના બેલઆઉટ પ્રોગ્રામ પર પણ નિર્ભર છે. વર્ષ 2024 માં મંજૂર થયેલી આ સહાયતા મેળવવા માટે પાકિસ્તાને પોતાની કર પ્રણાલી અને અર્થવ્યવસ્થામાં કઠોર સુધારાઓ લાગુ કરવા પડી રહ્યા છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ષ 2023 માં પાકિસ્તાન વૈશ્વિક દેવા ચૂકવવામાં નિષ્ફળ જવાના (Default) આરે પહોંચી ગયું હતું. તે નાજુક સમયમાં IMF અને મિત્ર દેશોની સમયસર મળેલી મદદથી જ દેશને તત્કાલીન રાહત મળી હતી. હવે પાકિસ્તાની સરકાર એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે ભવિષ્યમાં ક્યારેય દેશ ફરીથી તેવા નાદારીના સંકટમાં ન ધકેલાય, જેના માટે અમેરિકા સાથે આ નવી આર્થિક ભાગીદારી મેળવવાના પ્રયાસો તેજ કરવામાં આવ્યા છે.
