ભારતીય શેરબજારમાં ઈતિહાસ સર્જાશે: ₹22,569 કરોડના NSE મેગા IPO અંગે રોકાણકારો માટે વિગતવાર અહેવાલ
ભારતીય શેરબજાર અને પ્રાઇમરી માર્કેટ માટે એક ઐતિહાસિક ક્ષણ આવી પહોંચી છે. દેશના સૌથી મોટા સ્ટોક એક્સચેન્જ National Stock Exchange (NSE) નો બહુપ્રતિક્ષિત ઇનિશિયલ પબ્લિક ઓફરિંગ (IPO) સબ્સ્ક્રિપ્શન માટે 17 સપ્ટેમ્બરના રોજ ખુલશે અને 21 સપ્ટેમ્બરના રોજ બંધ થશે. આ સમગ્ર ઇશ્યૂ ઓલ-ઓફર ફોર સેલ (OFS) સ્વરૂપે છે, જે હેઠળ 12.64 કરોડ ઇક્વિટી શેર્સ વેચવામાં આવશે. આનો અર્થ એ થયો કે શેર વેચાણની આ રકમ પ્રમોટર્સ અને વર્તમાન શેરધારકો પાસે જશે અને NSE ને આ રકમમાંથી કોઈ સીધો ફંડ મળશે નહીં. આ શેર્સ 24 સપ્ટેમ્બરના રોજ બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) પર લિસ્ટ થશે.
NSE એ આ મેગા આઈપીઓ માટે પ્રતિ શેર ₹1,700 થી ₹1,785 ની પ્રાઇસ બેન્ડ નક્કી કરી છે. અપર પ્રાઇસ બેન્ડ (₹1,785) મુજબ આ IPO નું કુલ કદ આશરે ₹22,569 કરોડ થાય છે, જે ભારતીય શેરબજારના ઇતિહાસના સૌથી મોટા IPOs માંથી એક બનશે. કંપનીએ કર્મચારીઓ માટે ₹70 કરોડનો હિસ્સો અનામત રાખ્યો છે, જેમાં પાત્ર કર્મચારીઓને પ્રતિ શેર ₹170 નું આકર્ષક ડિસ્કાઉન્ટ મળશે.
માર્કેટ લીડરશીપ અને અજોડ બિઝનેસ મોડેલ
સેમકો સિક્યોરિટીઝ (SAMCO Securities) ના ઈક્વિટી રિસર્ચ એનાલિસ્ટ રાજ ગાયકરના જણાવ્યા મુજબ, આ IPO રોકાણકારોને ભારતના સૌથી મજબૂત માર્કેટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બિઝનેસમાં ભાગીદાર બનવાની સુવર્ણ તક પૂરી પાડે છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26) માં ભારતના કેશ-માર્કેટ ટર્નઓવરમાં NSE નો હિસ્સો 92.99 ટકા, ઇક્વિટી ફ્યુચર્સમાં 99.79 ટકા અને પ્રીમિયમ ટર્નઓવરના આધારે ઇક્વિટી ઓપ્શન્સમાં 74.71 ટકા રહ્યો હતો. NSE છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી કેશ અને ડેરેવેટિવ્ઝ બંને સેગમેન્ટમાં દેશનું સૌથી મોટું એક્સચેન્જ બની રહ્યું છે.
30 જૂન, 2026 સુધીના ડેટા અનુસાર, NSE પાસે 13.23 કરોડથી વધુ અનન્ય નોંધાયેલા રોકાણકારો (Unique Investors), 26.13 કરોડથી વધુ રજિસ્ટર્ડ એકાઉન્ટ્સ, 1,328 ટ્રેડિંગ મેમ્બર્સ અને 3,005 લિસ્ટિંગ ધરાવતી કંપનીઓ છે. આટલું વિશાળ નેટવર્ક, તકનીકી ક્ષમતા, લિક્વિડિટી અને ભરોસાપાત્ર ઇકોસિસ્ટમ NSE ને એક એવો મજબૂત બિઝનેસ મોએટ (Business Moat) આપે છે જેને હરીફો માટે તોડવો કે કોપી કરવો અત્યંત મુશ્કેલ છે.
ટેકનોલોજીકલ ક્ષમતા અને ક્લિયરિંગ સિસ્ટમ
NSE ટ્રેડિંગ, ક્લિયરિંગ અને સેટલમેન્ટ માટે એક સંપૂર્ણ વર્ટિકલી ઈન્ટિગ્રેટેડ પ્લેટફોર્મ ચલાવે છે. આ માટે તેની પાસે ‘NSE Clearing’ અને ‘NSE IFSC Clearing Corporation’ જેવી સહાયક કંપનીઓ છે. NSE ના આ ટેકનોલોજીકલ માળખાને ‘ક્રિટિકલ ઈન્ફોર્મેશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર’ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યું છે.
આ એક્સચેન્જ ઇક્વિટી, બોન્ડ્સ, ડેરિવેટિવ્ઝ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, ETF, REITs અને InvITs જેવા અનેક નાણાકીય સાધનોનું ટ્રેડિંગ સંભાળે છે. જે માઇક્રોસેકન્ડ અને નેનોસેકન્ડ લેવલની ત્વરિત ઓર્ડર રિસ્પોન્સ સ્પીડ ધરાવે છે. FY26 માં NSE ક્લિયરિંગ દ્વારા કેશ-માર્કેટના 88.42% અને ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝના 91.04% સેટલમેન્ટ્સ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા હતા.
નાણાકીય કામગીરી (Financial Performance)
નાણાકીય સ્થિતિની વાત કરીએ તો, NSE એ FY26 માં ₹16,601.31 કરોડની કામગીરીમાંથી આવક (Revenue from Operations) મેળવી હતી, જે FY25 માં ₹17,140.68 કરોડ હતી. કંપનીનો કર પછીનો નફો (PAT) ₹10,302.06 કરોડ નોંધાયો હતો. એક્સચેન્જનો ઓપરેટિંગ EBITDA માર્જિન 66.85% અને નોર્મલાઇઝ્ડ ઓપરેટિંગ EBITDA માર્જિન 76.23% જેટલો ઊંચો રહ્યો હતો. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે FY26 માં કંપની સંપૂર્ણપણે દેવામુકત (Zero Fund-based Borrowings) હતી અને તેની પાસે ₹64,771.28 કરોડનું જંગી ટ્રેઝરી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયો હતું.
નાણાકીય વર્ષ 2027 ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા (Q1 FY27) માં પણ એક્સચેન્જે શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યું છે. આ ગાળામાં આવક વાર્ષિક ધોરણે 13.10% વધીને ₹4,560.41 કરોડ થઈ છે, જ્યારે ઓપરેટિંગ EBITDA 14.84% વધીને ₹3,594.25 કરોડ અને PAT 6.71% વધીને ₹3,120.08 કરોડ પર પહોંચ્યો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કેશ-માર્કેટના સરેરાશ દૈનિક ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ (ADTV) માં 25.25% નો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
