UPI પેમેન્ટ પર લાગશે MDR ચાર્જ? NPCI બનાવશે ખાસ ફંડ, જાણો કોને મળશે ફાયદો
દેશમાં UPI પેમેન્ટનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. હવે શાકભાજી ખરીદવાથી લઈને મોટી ખરીદી અને બિલની ચુકવણી સુધી લોકો રોકડને બદલે ડિજિટલ પેમેન્ટ કરવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. આ દરમિયાન નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI)એ UPI સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે નવી યોજના શરૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ મોટા મર્ચન્ટ પાસેથી મળતી Merchant Discount Rate (MDR)ની આવકનો લગભગ 5 ટકા હિસ્સો એક ખાસ ફંડમાં જમા કરવામાં આવશે. આ રકમનો ઉપયોગ નાના દુકાનદારો, કરિયાણાની દુકાનો અને નાના વેપારીઓ પાસે UPI પેમેન્ટની સુવિધા સુધારવા માટે કરવામાં આવશે. ખાસ કરીને નાના શહેરોના વેપારીઓને તેનો લાભ મળી શકે છે.
શું છે UPI વેપાર સક્ષમ યોજના?
NPCIએ UPIના તમામ સભ્યો માટે ‘UPI વેપાર સક્ષમ યોજના’ શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી છે. CNBC-TV18ના 11 નવેમ્બરના સર્ક્યુલર અંગેના અહેવાલ મુજબ, આ યોજના હેઠળ MDRથી થતી આવકમાંથી 5 ટકા રકમ અલગ રાખવામાં આવશે. ત્યારબાદ આ ફંડનો ઉપયોગ નાના વેપારીઓને ડિજિટલ પેમેન્ટની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે કરવામાં આવશે. દુકાનોમાં પેમેન્ટ માટે જરૂરી સાધનો લગાવવાથી લઈને UPIના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા સુધીનાં કામ આ યોજના હેઠળ કરવામાં આવશે. આ યોજના ખાસ કરીને એવા વેપારીઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે, જેમની પાસે અત્યારે ડિજિટલ પેમેન્ટ માટે પૂરતી સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી.
દુકાનદારોને QR કોડ અને સાઉન્ડબોક્સ મળશે
આ યોજનાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે નાના વેપારીઓની દુકાનોમાં ફિઝિકલ QR કોડ અને સાઉન્ડબોક્સ લગાવવામાં આવશે. QR કોડની મદદથી ગ્રાહકો સરળતાથી મોબાઈલ દ્વારા પેમેન્ટ કરી શકશે. જ્યારે સાઉન્ડબોક્સ દ્વારા વેપારીને પેમેન્ટ મળ્યાની જાણકારી તરત જ અવાજ મારફતે મળી જશે. આ ઉપરાંત, UPIનો ઉપયોગ વધારવા માટે ટ્રાન્ઝેક્શન આધારિત ઇન્સેન્ટિવ પણ આપવામાં આવશે. આ યોજનાનો અમલ MDR લાગુ થવાની તારીખથી આગામી ત્રણ વર્ષ સુધી કરવામાં આવશે. જોકે, NPCIએ હજુ સુધી MDR લાગુ કરવાની ચોક્કસ તારીખ જાહેર કરી નથી.
કોને મળશે આ યોજનાનો લાભ?
NPCIના નિયમો અનુસાર, આ યોજનાનો લાભ એવા નાના વેપારીઓને મળશે, જેમનું પાછલા નાણાકીય વર્ષમાં વાર્ષિક ટર્નઓવર 40 લાખ રૂપિયા સુધી હતું. ખાસ ધ્યાન ટિયર-3થી ટિયર-6 શહેરો, પૂર્વોત્તર રાજ્યો, જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખના વેપારીઓ પર આપવામાં આવ્યું છે. જ્યારે ટિયર-1 અને ટિયર-2 શહેરોના વેપારીઓને આ યોજનાનો લાભ ત્યારે જ મળશે, જ્યારે તેઓ PM સ્વનિધિ અથવા PM વિશ્વકર્મા જેવી સરકારી યોજનાઓ હેઠળ પાત્રતા ધરાવતા હોય. આ રીતે નાના વેપારીઓને ડિજિટલ પેમેન્ટની સુવિધા સુધી પહોંચવામાં મદદ મળશે.
માત્ર 2,000 રૂપિયા સુધીના ટ્રાન્ઝેક્શન માન્ય
આ યોજનામાં દરેક પ્રકારના ટ્રાન્ઝેક્શનનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી. NPCIએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર 2,000 રૂપિયા અથવા તેનાથી ઓછી રકમના પેમેન્ટ જ આ યોજના માટે માન્ય રહેશે. જો કોઈ વેપારી જાણીજોઈને મોટી રકમના પેમેન્ટને નાના ભાગોમાં વહેંચીને આ મર્યાદામાં લાવવાનો પ્રયાસ કરશે, તો તેને યોજનાનો લાભ મળશે નહીં. આ નિયમનો હેતુ યોજનાનો લાભ ખરેખર નાના વેપારીઓ અને સામાન્ય ટ્રાન્ઝેક્શન સુધી પહોંચાડવાનો છે. તેથી વેપારીઓએ પેમેન્ટની રકમ અને યોજનાની શરતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું પડશે.
MDR લાગુ થશે તો કેટલો ચાર્જ ચૂકવવો પડશે?
MDR એટલે Merchant Discount Rate, જે વેપારીઓ પાસેથી ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવા બદલ વસૂલવામાં આવતો ચાર્જ છે. આપેલી માહિતી મુજબ, 2,000 રૂપિયાથી વધુના મોટા મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર 0.4 ટકા સુધી ચાર્જ લાગવાની જોગવાઈ છે. જોકે, MDRના અંતિમ દર અને અમલીકરણની તારીખ અંગે NPCIના સર્ક્યુલરમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી. સામાન્ય લોકો, નાના વેપારીઓ અને 2,000 રૂપિયા સુધીના પેમેન્ટને મફત રાખવાની વાત પણ કરવામાં આવી છે. આથી નવી વ્યવસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ડિજિટલ પેમેન્ટનો વ્યાપ વધારવાની સાથે નાના વેપારીઓ પર વધારાનો નાણાકીય બોજ ન પડે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
