UPI: NPCI નું નવું ફીચર: ઓટોમેટિક પેમેન્ટ્સને મેનેજ કરવાની ઝંઝટમાંથી મળશે મુક્તિ
ડિજિટલ પેમેન્ટના જમાનામાં UPI (Unified Payments Interface) એ આપણી જીવનશૈલીનો અભિન્ન ભાગ બની ગયું છે. ફોન-પે, ગૂગલ-પે કે પેટીએમ જેવી એપ્સ દ્વારા આપણે વીજળીના બિલ, OTT સબ્સ્ક્રિપ્શન કે SIP જેવા વિવિધ ઓટોમેટિક પેમેન્ટ્સ (ઓટો-પે) સેટ કરી રાખીએ છીએ. પરંતુ સમસ્યા ત્યારે થાય છે જ્યારે આપણે અલગ-અલગ એપ્સમાં કરેલા ઓટોમેટિક પેમેન્ટ્સનો હિસાબ રાખવો મુશ્કેલ બની જાય છે. હવે આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે NPCI (National Payments Corporation of India) એક નવો ફીચર લાવવા જઈ રહ્યું છે.
શું છે NPCI નો નવો પ્લાન?
NPCI એક એવું નવું ઈન્ટરફેસ અથવા સોફ્ટવેર સિસ્ટમ તૈયાર કરી રહ્યું છે, જેનાથી તમામ UPI એપ્સ એકીકૃત (Integrate) થઈ શકશે. આ નવા ફીચરનો મુખ્ય હેતુ યુઝર્સને એક જ પ્લેટફોર્મ પર તેમના તમામ ઓટોમેટિક પેમેન્ટ્સની યાદી અને તેને મેનેજ કરવાની સુવિધા આપવાનો છે. અત્યાર સુધી યુઝરે કયું પેમેન્ટ કઈ એપમાં સેટ કર્યું છે તે યાદ રાખવું પડતું હતું, પરંતુ હવે આ નવી સિસ્ટમ આવ્યા પછી, યુઝર ગમે તે એક UPI એપ ખોલશે, તો તેને તમામ એપ્સના ઓટોમેટિક પેમેન્ટ્સ ત્યાં જ જોવા મળી જશે.
ઓટો-પે અને રિજેક્શનની સમસ્યા
છેલ્લા કેટલાક સમયમાં UPI ઓટો-પે ફીચરની લોકપ્રિયતામાં જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો છે. NPCI ના ડેટા મુજબ, મે 2026 માં ટોચની 10 બેંકોએ 1.6 બિલિયન ઈ-મેન્ડેટ (e-mandate) વ્યવહારો પ્રોસેસ કર્યા છે, જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં માત્ર 577 મિલિયન હતા. એટલે કે, માત્ર એક વર્ષમાં આ વ્યવહારોમાં ત્રણ ગણો વધારો થયો છે.
જોકે, વ્યવહારો વધવાની સાથે એક ગંભીર સમસ્યા પણ સામે આવી છે – તે છે ‘ટ્રાન્ઝેક્શન રિજેક્શન’. એક અહેવાલ મુજબ, ભારતીય સ્ટેટ બેંક (SBI) જેવા મોટા પબ્લિક સેક્ટરના બેંકોમાં ઓટો-પે દ્વારા કરવામાં આવતા વ્યવહારોમાંથી લગભગ 70% વ્યવહારો રિજેક્ટ થઈ જાય છે. તેનું મુખ્ય કારણ ખાતામાં પૂરતું બેલેન્સ ન હોવું છે. જ્યારે કોઈ પેમેન્ટ રિજેક્ટ થાય છે, ત્યારે બેંક ઘણીવાર યુઝર્સને દંડ (Fine) પણ વસૂલે છે, જે વધારાનો આર્થિક બોજ ઊભો કરે છે.
આ ફીચર યુઝર્સ માટે કેવી રીતે ફાયદાકારક સાબિત થશે?
NPCI નું આ નવું ફીચર યુઝર્સને નીચે મુજબના ફાયદા આપશે:
એક જ જગ્યાએ કંટ્રોલ: યુઝરે અલગ-અલગ એપ્સ ખોલવાની જરૂર નહીં રહે. એક જ ડેશબોર્ડ પરથી તમામ સબ્સ્ક્રિપ્શન કે બિલ પેમેન્ટ્સ જોઈ શકાશે અને જરૂર પડે તો તેને ડિલીટ કે એડિટ કરી શકાશે.
રિજેક્શનમાં ઘટાડો: તમામ પેમેન્ટ્સ એકસાથે દેખાતા હોવાથી યુઝર જાણી શકશે કે કયું પેમેન્ટ ક્યારે કપાવાનું છે. આનાથી ખાતામાં સમયસર બેલેન્સ જાળવવામાં મદદ મળશે અને પેમેન્ટ રિજેક્ટ થવાનું જોખમ ઘટશે.
દંડમાંથી મુક્તિ: જ્યારે યુઝરને ખબર હોય કે કયું પેમેન્ટ કઈ તારીખે કપાવાનું છે, ત્યારે તે દંડ ભરવાથી બચી શકે છે.
ચેટબોટ સપોર્ટ: અગાઉ NPCI એ એક ચેટબોટ આધારિત હેલ્પ પોર્ટલ પણ લોન્ચ કર્યું હતું, જ્યાં યુઝર્સ ઈ-મેન્ડેટ અંગેના પ્રશ્નો પૂછી શકે છે. આ નવા ફીચર સાથે મળીને યુઝરનો અનુભવ અત્યંત સરળ અને પારદર્શક બનશે.
