સોશિયલ મીડિયા નિયમો અને કાનૂની શિસ્ત: મેટા પર ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટ અટકાવવા સરકારનું કડક વલણ
ન્દ્ર સરકાર દ્વારા બાળ જાતીય શોષણ સામગ્રી (CSAM) સામે લેવાયેલા અત્યંત કડક વલણ બાદ સોશિયલ મીડિયા કંપની મેટાએ તેના પ્લેટફોર્મ પરથી ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટ દૂર કરવા માટે મોટો સફાયો શરૂ કર્યો છે. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, બાળકોના શોષણ સાથે જોડાયેલી સામગ્રી સામે પ્લેટફોર્મે તાત્કાલિક પગલાં લેવા પડ્યા છે.
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બાળ શોષણ જેવા ગંભીર અને ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટના કિસ્સામાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને IT એક્ટ હેઠળ મળતી ‘સેફ હાર્બર’ (Safe Harbour) પ્રોટેક્શનની સુરક્ષા છત્ર મળી શકે નહીં. જોકે, સરકારે એ પણ સ્પષ્ટતા કરી છે કે કોઈપણ કંપનીએ કાયદાનો અનાદર કર્યો છે કે નહીં અને તેને સેફ હાર્બરનો લાભ મળવો જોઈએ કે નહીં, તેનો આખરી નિર્ણય અદાલત દ્વારા જ કરવામાં આવશે.
IT Act ની કલમ 69A અને નિયમોનું પાલન
કેન્દ્ર સરકારે માહિતી આપતાં જણાવ્યું છે કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ વારંવાર સામે આવતી ગેરકાયદેસર સામગ્રી પર સતત દેખરેખ રાખીને કાર્યવાહી કરી રહ્યા છે. વધુમાં, માહિતી તકનીક કાયદા (IT Act) ની કલમ 69A હેઠળ સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતી તમામ કાર્યવાહી નિયમોના ચોકઠાંમાં રહીને અને માત્ર અત્યંત સીમિત તથા ગંભીર કિસ્સાઓમાં જ કરવામાં આવે છે, જેથી સામાન્ય વપરાશકર્તાઓની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર અસર ન પડે.
મેટાની ટેકનિકલ પ્રક્રિયા અને તપાસ
બીજી તરફ, મેટા કંપનીએ જણાવ્યું છે કે તેનું અલ્ગોરિધમ અને ઓટોમેટેડ સિસ્ટમ્સ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તેની આંતરિક નિર્ણય પ્રક્રિયા અંગે સતત સમીક્ષા ચાલી રહી છે. આ મામલાની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ થઈ રહી છે, કારણ કે આ પ્રકારના ગેરકાયદેસર નેટવર્ક માત્ર સોશિયલ મીડિયા સુધી સીમિત ન રહેતાં અન્ય એન્ક્રિપ્ટેડ મેસેજિંગ એપ્સ સાથે પણ જોડાયેલા હોવાનું સામે આવ્યું છે.
વૈશ્વિક ચિંતા અને AI લેબલિંગનો કાયદો
સોશિયલ મીડિયાના કારણે બાળકો અને યુવાનો પર પડતી નકારાત્મક અસરો અંગે માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ ઓસ્ટ્રેલિયા, બ્રિટન અને અમેરિકા જેવા દેશો પણ ભારે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. વિશ્વભરની સરકારોનું માનવું છે કે ડિજિટલ સ્પેસને સુરક્ષિત રાખવાની પ્રાથમિક જવાબદારી ટેક પ્લેટફોર્મ્સની જ છે.
આ ઉપરાંત, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના યુગમાં ‘ડીપફેક’ અને બનાવટી કન્ટેન્ટ અટકાવવા માટે AI લેબલિંગ અંગેનો કાયદો એકદમ સ્પષ્ટ છે. AI દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી કોઈ પણ ડિજિટલ સામગ્રી પર સ્પષ્ટ ‘લેબલ’ લગાવવું દરેક સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ માટે કાનૂની રીતે ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે, જેનું પાલન પ્લેટફોર્મ્સે ચુસ્તપણે કરવું પડશે.
