દારૂના વેચાણથી કર્ણાટક સરકારની તિજોરી છલકાઈ, 3 મહિનામાં ₹11,595 કરોડની કમાણી
દારૂ સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક માનવામાં આવે છે, પરંતુ સરકાર માટે તેની આવકનો મોટો સ્ત્રોત છે. ખાસ કરીને દારૂના વેચાણ પર વસૂલવામાં આવતી એક્સાઇઝ ડ્યુટીથી રાજ્યોને દર વર્ષે મોટી આવક થાય છે. કર્ણાટકમાં પણ ચાલુ નાણાકીય વર્ષના બીજા ક્વાર્ટરમાં દારૂના વેચાણથી સરકારને જંગી આવક થઈ છે.
જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કર્ણાટકના એક્સાઇઝ વિભાગને કુલ 11,595.88 કરોડ રૂપિયાનું મહેસૂલ મળ્યું છે. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં સરકારને 10,303.94 કરોડ રૂપિયા મળ્યા હતા. એટલે કે એક વર્ષમાં એક્સાઇઝ આવકમાં લગભગ 12.54 ટકાનો વધારો થયો છે.
બીયરના વેચાણમાં મોટો ઉછાળો
કર્ણાટક સરકારની આવક વધવા પાછળ બીયરના વેચાણમાં થયેલો જોરદાર વધારો મહત્વનું કારણ બન્યો છે. સરકારી આંકડા પ્રમાણે જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન રાજ્યમાં 126.68 લાખ કેસ બોક્સ બીયરનું વેચાણ થયું હતું.
ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં બીયરના 84.63 લાખ કેસ બોક્સ વેચાયા હતા. એટલે કે એક વર્ષમાં વેચાણમાં 42.05 લાખ કેસ બોક્સનો વધારો નોંધાયો છે. ટકાવારીની દૃષ્ટિએ જોવામાં આવે તો બીયરના વેચાણમાં લગભગ 49.69 ટકાનો ઉછાળો આવ્યો છે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે કર્ણાટકમાં બીયરની માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. વેચાણ વધતા તેની સીધી અસર રાજ્ય સરકારની એક્સાઇઝ આવક પર પણ જોવા મળી છે.
બીયરથી સરકારને 1,463 કરોડની આવક
બીયરના વધેલા વેચાણનો ફાયદો સરકારી તિજોરીને પણ થયો છે. જુલાઈ-સપ્ટેમ્બર 2025 દરમિયાન બીયરમાંથી સરકારને 1,234.50 કરોડ રૂપિયાની એક્સાઇઝ આવક મળી હતી.
જ્યારે 2026ના સમાન સમયગાળામાં આ આવક વધીને 1,463.07 કરોડ રૂપિયા થઈ ગઈ છે. એટલે કે બીયરમાંથી મળતી સરકારી આવકમાં લગભગ 18.52 ટકાનો વધારો થયો છે.
IMLના વેચાણમાં પણ વધારો
બીયર ઉપરાંત ઇન્ડિયન મેડ લિકર એટલે કે IMLના વેચાણમાં પણ વધારો નોંધાયો છે. જોકે IMLના વેચાણમાં વધારો બીયરની સરખામણીમાં ઘણો ઓછો રહ્યો છે.
જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કર્ણાટકમાં 171.69 લાખ કેસ બોક્સ IMLનું વેચાણ થયું હતું. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં 169.12 લાખ કેસ બોક્સનું વેચાણ થયું હતું.
આ રીતે IMLના વેચાણમાં આશરે 1.52 ટકાનો વધારો થયો છે. વેચાણમાં વધારો મર્યાદિત હોવા છતાં સરકારની આવકમાં તેનો મોટો ફાળો રહ્યો છે.
IMLથી 9 હજાર કરોડથી વધુની કમાણી
IMLમાંથી મળતી એક્સાઇઝ આવકમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ચાલુ વર્ષે જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન સરકારને IMLમાંથી 9,033.21 કરોડ રૂપિયાની આવક થઈ છે.
ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં IMLમાંથી સરકારને 7,968.69 કરોડ રૂપિયા મળ્યા હતા. એટલે કે એક વર્ષમાં IMLમાંથી મળતી આવકમાં 1,064.52 કરોડ રૂપિયાનો વધારો થયો છે. ટકાવારી પ્રમાણે આ વધારો લગભગ 13.36 ટકા છે.
આ આંકડાઓ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કર્ણાટકની કુલ એક્સાઇઝ આવકમાં IMLનો હિસ્સો સૌથી મોટો રહ્યો છે.
લાઇસન્સ અને દંડથી આવકમાં ખાસ ફેરફાર નહીં
દારૂના વેચાણ ઉપરાંત લાઇસન્સ ફી અને દંડ જેવા અન્ય સ્ત્રોતોથી પણ કર્ણાટક સરકારને આવક મળે છે. જોકે આ કેટેગરીમાં આ વર્ષે ખાસ કોઈ મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો નથી.
જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન લાઇસન્સ ફી અને દંડ સહિતના સ્ત્રોતોમાંથી સરકારને 1,099.60 કરોડ રૂપિયા મળ્યા હતા. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં આ રકમ 1,100.75 કરોડ રૂપિયા હતી.
એટલે કે આ સ્ત્રોતમાંથી મળતી આવકમાં માત્ર નજીવો ઘટાડો થયો છે.
બીયર અને IML બન્યા આવકના મુખ્ય આધાર
સમગ્ર આંકડાઓને જોતા કહી શકાય કે કર્ણાટક સરકારની એક્સાઇઝ આવક વધારવામાં બીયર અને IMLની ભૂમિકા સૌથી મહત્વની રહી છે. ખાસ કરીને બીયરના વેચાણમાં લગભગ 50 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે, જ્યારે IMLમાંથી મળતી આવકમાં પણ 13 ટકાથી વધુ વૃદ્ધિ થઈ છે.
આ રીતે જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર 2026ના બીજા ક્વાર્ટરમાં કર્ણાટક સરકારને કુલ 11,595.88 કરોડ રૂપિયાની એક્સાઇઝ આવક મળી છે. ગયા વર્ષની સરખામણીમાં આ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ છે. જોકે દારૂના વેચાણથી સરકારની આવક વધતી હોવા છતાં, તેના સામાજિક અને આરોગ્ય સંબંધિત પ્રભાવ અંગે ચર્ચા હંમેશાં યથાવત રહે છે.
