ખાદ્ય સુરક્ષા નિયમોનું ઉલ્લંઘન: ધતૂરાના વેચાણ બદલ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ સામે કડક કાર્યવાહી અને ફૂડ લાઇસન્સ નિલંબિત
કર્ણાટક સરકારના આરોગ્ય વિભાગ અંતર્ગત આવતા ‘ખાદ્ય સુરક્ષા અને ઔષધ પ્રશાસન વિભાગ’ (FSSAI) દ્વારા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સખત નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. રાજ્યમાં ઓનલાઇન ડિલિવરી પ્લેટફોર્મ્સ પર ઝેરી વનસ્પતિ ‘ધતૂરા’ (Datura) ના ફળ અને બીજનું વેચાણ થતું હોવાનું સામે આવ્યા બાદ વિભાગે લોકપ્રિય ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ—Amazon, Swiggy Instamart અને BigBasket ના ‘ફૂડ લાઇસન્સ’ તત્કાલ અસરથી નિલંબિત (સસ્પેન્ડ) કરી દીધા છે.
ઓનલાઇન લિસ્ટિંગ અને તપાસ દરમિયાન થયેલા ચોંકાવનારા ખુલાસા
વિભાગ દ્વારા ઈ-કોમર્સ અને ક્વિક-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર ધતૂરાના ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા અંગે ઊંડી તપાસના આદેશો આપવામાં આવ્યા હતા. આ તપાસ દરમિયાન અત્યંત ચોંકાવનારી બાબત સામે આવી હતી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ધતૂરાના ફળ અને બીજને FSSAI ના સત્તાવાર લાઇસન્સ અથવા રજીસ્ટ્રેશન નંબર સાથે ‘ખાદ્ય ઉત્પાદન’ (Food Product) તરીકે દર્શાવીને ઓનલાઇન વેચવામાં આવી રહ્યા હતા.
વેરહાઉસના ભૌતિક નિરીક્ષણ દરમિયાન અધિકારીઓને ધતૂરાના એવા પેકેટો મળી આવ્યા હતા, જેના પર ફૂડ લાઇસન્સ નંબરો છપાયેલા હતા. આ પ્રોડક્ટ્સ ગ્રાહકોને ડિલિવરી કરવા માટે વેરહાઉસમાં તૈયાર રાખવામાં આવી હતી, જે ખાદ્ય સુરક્ષા નિયમોનું ખુલ્લેઆમ ઉલ્લંઘન હતું.
ધતૂરાની ઝેરી પ્રકૃતિ અને માનવ સ્વાસ્થ્ય પર જોખમ
ખાદ્ય સુરક્ષા પ્રશાસને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ધતૂરો એ કુદરતી રીતે અત્યંત ઝેરી વનસ્પતિ છે. તેના ફળ કે બીજનું સેવન કરવાથી માનવ શરીર પર ગંભીર આડઅસરો થઈ શકે છે અને તે જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, આ પ્રકારની ઝેરી વસ્તુને ખાદ્ય પદાર્થ તરીકે લિસ્ટ કરવી અથવા તેનું વેચાણ કરવું એ લોકોના સ્વાસ્થ્ય અને જીવન સાથે મોટો ખિલવાડ છે.
ઈ-કોમર્સ કંપનીઓની પ્રતિક્રિયા અને વિભાગની અસંતોષકારક નોંધ
કારણ દર્શક નોટિસ અને સુનાવણી દરમિયાન કંપનીઓ તરફથી યોગ્ય સ્પષ્ટતા મળી નહોતી:
Amazon: કંપની દ્વારા સુનાવણી દરમિયાન કોઈ સત્તાવાર જવાબ રજૂ કરવામાં આવ્યો નહોતો.
Swiggy Instamart: કંપનીએ નોટિસના જવાબમાં જરૂરી દસ્તાવેજો અને એક્શન રિપોર્ટ જમા કરાવવા માટે વધારાના સમયની માંગણી કરી હતી.
BigBasket: પ્લેટફોર્મે જણાવ્યું કે તેમણે ધતૂરાનું વેચાણ બંધ કરી દીધું છે અને ભવિષ્યમાં તેના પેકિંગ પર “NOT FOR HUMAN CONSUMPTION” (માનવ વપરાશ માટે નથી) તેવું સ્પષ્ટ લખાણ છાપવામાં આવશે.
જોકે, ખાદ્ય સુરક્ષા સત્તામંડળે આ તમામ સ્પષ્ટતાઓને અસંતોષકારક ગણાવીને ફગાવી દીધી હતી, કારણ કે વેરહાઉસમાં ફૂડ લાઇસન્સ હેઠળ તેનો સંગ્રહ થઈ ચૂક્યો હતો.
લાઇસન્સ સસ્પેન્શનનો આદેશ અને કડક સૂચનાઓ
ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રાધિકરણે નીચે મુજબના કડક આદેશો જાહેર કર્યા છે:
તત્કાલ હટાવવાનો આદેશ: તમામ સંબંધિત ફૂડ બિઝનેસ ઓપરેટર્સ (FBOs) ને આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે તેઓ ધતૂરાના ફળ કે બીજના વેચાણ અને જાહેરાતોને પોતપોતાના પ્લેટફોર્મ પરથી તરત જ હટાવી લે.
લાઇસન્સ રદ્દ/સસ્પેન્ડ: Amazon, Swiggy Instamart અને BigBasket ના ફૂડ લાઇસન્સ આગળના આદેશ સુધી અસ્થાયી રૂપે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે. હવે અલગ સુનાવણી અને સંપૂર્ણ સમીક્ષા બાદ જ લાઇસન્સ બહાલ કરવા પર નિર્ણય લેવાશે.
સપ્લાયર્સ પર કાર્યવાહી: આ પ્લેટફોર્મ્સને ધતૂરાનો માલ પૂરો પાડનારા થર્ડ-પાર્ટી વિક્રેતાઓ અને સપ્લાયર્સના પણ લાઇસન્સ અને રજીસ્ટ્રેશન તાત્કાલિક અસરથી રદ્દ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
વિભાગે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે આ આદેશોનું ઉલ્લંઘન કરનાર સામે ‘ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ, 2006’ (Food Safety and Standards Act, 2006) ના કડક નિયમો હેઠળ ફોજદારી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
