શું તમારું જન ધન ખાતું પણ બંધ થઈ ગયું છે? જાણો RTI રિપોર્ટમાં સામે આવેલા ચોંકાવનારા આંકડા
દેશમાં નાણાકીય સમાવેશન (Financial Inclusion) ના ઉદ્દેશ્યથી શરૂ કરવામાં આવેલી ‘પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના’ (PMJDY) ને લઈને એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. અસંખ્ય લોકો બેંકમાં એકાઉન્ટ તો ખુલવાવી લે છે, પરંતુ સમય જતાં તેનો ઉપયોગ કરવાનું સાવ બંધ કરી દે છે. જો તમે પણ જન ધન ખાતાધારક છો અને લાંબા સમયથી પોતાના એકાઉન્ટમાંથી કોઈ વ્યવહાર (Transaction) કર્યો નથી, તો આ સમાચાર તમારા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
માહિતી અધિકાર (RTI) દ્વારા સામે આવેલા તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે, દેશમાં ખોલવામાં આવેલા દર ચાર જન ધન એકાઉન્ટમાંથી લગભગ એક એકાઉન્ટ નિષ્ક્રિય (Inoperative) થઈ ગયું છે.
કયા રાજ્યમાં સૌથી વધુ જન ધન ખાતા બંધ પડ્યા છે?
આરટીઆઈના આંકડા મુજબ, દેશના મોટા રાજ્યોમાં કરોડો જન ધન ખાતાઓ એવા છે જેમાં લાંબા સમયથી કોઈ હલચલ થઈ નથી. આ મામલે દેશનું સૌથી મોટું રાજ્ય ઉત્તર પ્રદેશ પ્રથમ ક્રમે છે.
ઉત્તર પ્રદેશ: અહીં સૌથી વધુ 3.23 કરોડ જન ધન એકાઉન્ટ્સ નિષ્ક્રિય (Inoperative) થઈ ગયા છે.
બિહાર: આ યાદીમાં બીજા નંબરે છે, જ્યાં 1.59 કરોડ ખાતાઓ બંધ સ્થિતિમાં છે.
મધ્ય પ્રદેશ: ત્રીજા ક્રમે આવતા આ રાજ્યમાં 1.35 કરોડ ખાતાઓ વપરાશ વગરના પડ્યા છે.
પશ્ચિમ બંગાળ: અહીં 1.02 કરોડ જન ધન એકાઉન્ટ્સમાં કોઈ વ્યવહાર થઈ રહ્યો નથી.
મહારાષ્ટ્ર: આ રાજ્યમાં પણ 97.94 લાખ ખાતાઓ નિષ્ક્રિય નોંધાયા છે.
5.72 કરોડથી વધુ ખાતાઓમાં ‘ઝીરો બલેન્સ’
બેંક એકાઉન્ટ્સ બંધ થવા ઉપરાંત અન્ય એક ચિંતાજનક બાબત એ સામે આવી છે કે કરોડો ખાતાઓમાં એક રૂપિયો પણ જમા નથી. RTI રિપોર્ટ અનુસાર, દેશના 5.72 કરોડથી વધુ જન ધન એકાઉન્ટ્સમાં બેલેન્સ સંપૂર્ણપણે ‘ઝીરો’ છે.
ઝીરો-બેલેન્સ ધરાવતા ખાતાઓમાં પણ રાજ્યોની સ્થિતિ નીચે મુજબ છે:
ઉત્તર પ્રદેશ: 95.92 લાખ ઝીરો-બેલેન્સ ખાતાઓ સાથે મોખરે.
બિહાર: 62.35 લાખ ખાતાઓમાં કોઈ પૈસા જમા નથી.
પશ્ચિમ બંગાળ: 37.30 લાખ એકાઉન્ટ્સ ખાલી છે.
અસમ: 36.30 લાખ ખાતાઓમાં શૂન્ય બેલેન્સ છે.
મહારાષ્ટ્ર: 36.04 લાખ જન ધન ખાતાઓ ખાલી પડ્યા છે.
ક્યારે શરૂ થઈ હતી આ યોજના?
ઉલ્લેખનીય છે કે, કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ઓગસ્ટ 2014 માં પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજનાની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ દેશના છેવાડાના માનવી અને ગરીબ પરિવાર સુધી બેંકિંગ સેવાઓ પહોંચાડવાનો અને તેમને દેશના નાણાકીય માળખા સાથે જોડવાનો હતો.
કયા રાજ્યમાં છે સૌથી વધુ જન ધન એકાઉન્ટ્સ?
જો કુલ જન ધન ખાતાઓની સંખ્યાની વાત કરીએ તો, દેશના પાંચ મોટા રાજ્યોમાં સૌથી વધુ ખાતાઓ ખોલવામાં આવ્યા છે:
ઉત્તર પ્રદેશ: 10.51 કરોડ ખાતાઓ સાથે દેશમાં પ્રથમ સ્થાને છે.
બિહાર: 7.01 કરોડ જન ધન એકાઉન્ટ્સ નોંધાયેલા છે.
પશ્ચિમ બંગાળ: 5.73 કરોડ એકાઉન્ટ્સ ધરાવે છે.
રાજસ્થાન: 3.87 કરોડ જન ધન ખાતાઓ છે.
મહારાષ્ટ્ર: 3.85 કરોડ જન ધન એકાઉન્ટ્સ સાથે પાંચમા સ્થાને છે.
ગ્રાહકો માટે શા માટે જરૂરી છે એકાઉન્ટ એક્ટિવ રાખવું?
જો તમારું જન ધન ખાતું પણ સતત 2 વર્ષ સુધી નિષ્ક્રિય રહેશે, તો બેંક તેને ‘Inoperative’ કેટેગરીમાં મૂકી દે છે. આનાથી સરકારી યોજનાઓનો લાભ, ડીબીટી (DBT) ના નાણાં અને રૂપે ડેબિટ કાર્ડ (RuPay Card) સાથે મળતો અકસ્માત વીમો મેળવવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. તેથી પોતાના એકાઉન્ટમાં સમયાંતરે નાનો-મોટો વ્યવહાર કરીને તેને સક્રિય રાખવું હિતાવહ છે.
