ITR: ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન: ૩૧ જુલાઈ પહેલાં ભરી દો ITR, કલમ ૧૩૯(૧) ની આ ૬ શરતો હેઠળ ટેક્સ નહીં બને તો પણ નોટિસથી બચવા રિટર્ન જરૂરી
આકારણી વર્ષ (Assessment Year) ૨૦૨૬-૨૭ માટે વગર લેટ ફી એ ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ભરવાની છેલ્લી તારીખ ૩૧ જુલાઈ, ૨૦૨૬ ખૂબ જ નજીક આવી રહી છે. આવકવેરા વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં ૩ કરોડથી વધુ કરદાતાઓ પોતાનું રિટર્ન ફાઇલ કરી ચૂક્યા છે.
સામાન્ય રીતે લોકોમાં એવી માન્યતા હોય છે કે જો વાર્ષિક આવક નવી ટેક્સ સિસ્ટમ (New Tax Regime) હેઠળ રૂ. ૪ લાખ અથવા જૂની ટેક્સ સિસ્ટમ હેઠળ રૂ. ૨.૫ લાખથી વધુ હોય, તો જ ITR ભરવું જરૂરી છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જો તમારી વાર્ષિક કમાણી આ મૂળભૂત છૂટછાટ મર્યાદા (Basic Exemption Limit) કરતાં ઓછી હોય, તો પણ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગની દંડકીય કે કાનૂની કાર્યવાહીથી બચવા માટે તમારે ITR ફાઇલ કરવું જ પડે છે.
આવકવેરા કાયદા, ૧૯૬૧ ની કલમ ૧૩૯(૧) માં એવી ૬ ખાસ પરિસ્થિતિઓ દર્શાવવામાં આવી છે, જેમાં આવક ટેક્સપાત્ર ન હોવા છતાં પણ રિટર્ન ભરવું કાયદાકીય રીતે અનિવાર્ય બની જાય છે. ચાલો આ છ નિયમોને સરળ શબ્દોમાં સમજીએ:
૧. વાર્ષિક રૂ. ૧ લાખથી વધુ વીજળી બિલનું ચૂકવણું
જો તમે સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તમારા ઘર, દુકાન કે વ્યવસાયના વીજળી બિલ પેટે કુલ રૂ. ૧ લાખ કે તેથી વધુ રકમનો ખર્ચ કર્યો હોય, તો તમારી વાર્ષિક આવક શૂન્ય હોવા છતાં પણ તમારે ITR ફાઇલ કરવું પડશે. આવકવેરા વિભાગ આવા મોટા ખર્ચાઓ પર ખાસ નજર રાખે છે.
૨. ચાલુ ખાતા (Current Account) માં રૂ. ૫૦ લાખથી વધુ જમા
જે કરદાતાઓ કે વેપારીઓ બિઝનેસ એકાઉન્ટ અથવા કરંટ એકાઉન્ટ ધરાવે છે, તેમણે આ નિયમ ખાસ ધ્યાન રાખવો જોઈએ. જો તમે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તમારા એક કે તેથી વધુ ચાલુ ખાતાઓમાં કુલ રૂ. ૫૦ લાખ કે તેથી વધુ રકમ રોકડ અથવા ટ્રાન્સફર મારફતે જમા કરાવી હોય, તો તમારા માટે ITR ભરવું ફરજિયાત બને છે.
૩. વિદેશ પ્રવાસ પર રૂ. ૨ લાખથી વધુનો ખર્ચ
જો તમે તમારા પોતાના વિદેશ પ્રવાસ પર અથવા પરિવાર/અન્ય કોઈ વ્યક્તિના વિદેશ પ્રવાસ માટે વર્ષ દરમિયાન રૂ. ૨ લાખ કે તેથી વધુ રકમનો ખર્ચ કર્યો હોય, તો તમારી આવક ટેક્સ સ્લેબમાં આવતી ન હોય તો પણ આવકવેરા વિભાગને આ અંગેની જાણકારી ITR દ્વારા આપવી અનિવાર્ય છે.
૪. રૂ. ૨૫,૦૦૦ કે તેથી વધુનો TDS/TCS કપાયો હોય
જો તમારા બેંક એકાઉન્ટ, ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD), શેરબજાર અથવા અન્ય કોઈ રોકાણ પર વર્ષ દરમિયાન કુલ રૂ. ૨૫,૦૦૦ કે તેથી વધુનો TDS અથવા TCS કપાયો હોય, તો તમારા માટે ITR ફાઇલ કરવું જરૂરી છે. સીનિયર સિટીઝન્સ (સિનિયર સિટીઝન) માટે આ મર્યાદા રૂ. ૫૦,૦૦૦ રાખવામાં આવી છે. જો તમારો TDS કપાયો હોય અને તમારી આવક ટેક્સપાત્ર ન હોય, તો ITR ફાઇલ કરીને તમે તે TDS રિફંડ પણ મેળવી શકો છો.
૫. બચત ખાતા (Savings Account) માં રૂ. ૫૦ લાખ કે તેથી વધુ જમા
જો તમારા એક અથવા એકથી વધુ સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ્સમાં નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કુલ રૂ. ૫૦ લાખ કે તેથી વધુ રકમ જમા કરવામાં આવી હોય, તો પણ તમે આ નિયમના દાયરામાં આવી જાવ છો. આવી પરિસ્થિતિમાં આવક ગમે તેટલી હોય, ITR ફાઇલ કરવું જ પડે છે.
૬. વિદેશી સંપત્તિ અથવા વિદેશમાંથી આવક
જો ભારતમાં રહેતી કોઈ વ્યક્તિ ભારત બહાર/વિદેશમાં કોઈ સંપત્તિ (જેમ કે મકાન, બેંક એકાઉન્ટ, અથવા શેર્સ) માં માલિકી કે લાભદાયી હિત ધરાવતી હોય, અથવા તેને વિદેશમાંથી કોઈ પણ પ્રકારની આવક થતી હોય, તો તેણે કોઈ પણ વિલંબ વગર પોતાનું ITR ફાઇલ કરી દેવું જોઈએ.
સમયસર ITR ફાઇલ કરવાના ફાયદા
૩૧ જુલાઈની છેલ્લી તારીખ પહેલાં ITR ફાઇલ કરવાથી તમે માત્ર લેટ ફી (Late Fee) અને વ્યાજથી જ નથી બચતા, પરંતુ ભવિષ્યમાં હોમ લોન, પર્સનલ લોન કે વિઝા એપ્લિકેશન વખતે આ ITR એક મહત્વપૂર્ણ સરકારી પુરાવા તરીકે કામ કરે છે. તેથી જો તમે ઉપર દર્શાવેલ ૬ શરતોમાંથી કોઈ પણ એકમાં આવતા હોવ, તો છેલ્લી ઘડીની રાહ જોયા વગર વહેલી તકે તમારું ITR ફાઇલ કરી દો.
