US Iran Agreement: ઈઝરાયલની સુરક્ષા જોખમમાં? અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ સમજૂતીથી વધી ચિંતા
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થવા જઈ રહેલી શાંતિ સમજૂતીએ ઈઝરાયલના રાજકીય અને સુરક્ષા વર્તુળોમાં ભારે હલચલ મચાવી દીધી છે. ઈઝરાયલના અગ્રણી સમાચાર પત્ર ‘યેદિઓટ અહરોનોત’ એ આ સમજૂતીને માત્ર બે શબ્દોમાં “બેડ ડીલ” (Bad Deal) તરીકે વર્ણવી છે. ઈઝરાયલનું માનવું છે કે આ કરાર તેની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની મુખ્ય જરૂરિયાતોને સંતોષવામાં સદંતર નિષ્ફળ રહ્યો છે.
ઈઝરાયલની મુખ્ય ચિંતાઓ અને આક્ષેપો
ઈઝરાયલના નેતાઓ અને સુરક્ષા નિષ્ણાતોના મતે, આ સમજૂતીમાં નીચે મુજબની ગંભીર ક્ષતિઓ છે:
૧. અધૂરી સુરક્ષા ગેરંટી: કરારમાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને તેની બેલેસ્ટિક મિસાઈલ ક્ષમતા પર સંપૂર્ણ અંકુશ મૂકવાની સ્પષ્ટ જોગવાઈઓનો અભાવ છે. ઈઝરાયલના અધિકારીઓનું કહેવું છે કે, ઈરાનના સંવર્ધિત યુરેનિયમના ભંડાર અને પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષાઓ પર પૂરતું નિયંત્રણ નથી.
૨. આતંકવાદી સંગઠનોને પ્રોત્સાહન: ઈઝરાયલ લાંબા સમયથી એવી માંગ કરી રહ્યું છે કે ઈરાન હિઝબુલ્લાહ, હમાસ અને હૂતી જેવા સંગઠનોને મળતા સમર્થન અને આર્થિક મદદ પર પ્રતિબંધ મૂકે. પરંતુ, વર્તમાન સમજૂતીમાં આ મુદ્દાઓનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી, જે ઈઝરાયલ માટે મોટો ખતરો છે.
૩. આર્થિક રીતે ઈરાનને મજબૂતી: આ સમજૂતીથી ઈરાન પરના આર્થિક પ્રતિબંધો હળવા થશે, જેનાથી તે ફરીથી આર્થિક રીતે સક્ષમ બનશે. ઈઝરાયલને ડર છે કે આ નાણાંનો ઉપયોગ ઈરાન ફરીથી પ્રાદેશિક અસ્થિરતા ફેલાવવા અને તેના સમર્થિત સંગઠનોને મદદ કરવામાં કરશે.
રાજકીય ગરમાવો અને વિરોધ
ઈઝરાયલના પૂર્વ રક્ષા મંત્રી એવિગ્ડોર લાઈબરમેને આ કરારને “ઈઝરાયલ માટે આફત” ગણાવ્યો છે, જ્યારે વિપક્ષના નેતા યાયર લાપિડે તેને વિદેશી અને સુરક્ષા નીતિની સૌથી મોટી નિષ્ફળતા ગણાવી છે. વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ અત્યારે સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવી રહ્યા છે. તેઓ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથેના સંબંધોમાં તણાવ લાવવા માંગતા નથી, તેમ છતાં તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાનને પરમાણુ શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કરવા દેવામાં આવશે નહીં.
લેબનોન સંઘર્ષ પર અસર
આ શાંતિ કરારની અસર લેબનોનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ પર પણ પડી શકે છે. ઈઝરાયલ હિઝબુલ્લાહના ખતરાને નાથવા માટે સૈન્ય અભિયાન ચલાવી રહ્યું છે, પરંતુ ઈરાન એવી માંગ કરી રહ્યું છે કે શાંતિ કરારમાં લેબનોનના મુદ્દાને પણ આવરી લેવામાં આવે. ઈઝરાયલ આ બંને બાબતોને અલગ રાખવા માંગતું હતું, પરંતુ આ કરારના કારણે તેની સ્થિતિ નબળી પડી રહી હોય તેમ જણાય છે.
