નતાંજ નજીક ઈરાનનું મોટું ભૂગર્ભ ષડયંત્ર? સેટેલાઇટ તસવીરોમાં પરમાણુ સાઇટ પર બાંધકામમાં ઉછાળો
ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા અને રાજકીય ગરમાવો વધી ગયો છે. વિશ્લેષકો અને ઉપગ્રહ (સેટેલાઇટ) ઈમેજરીના નિષ્ણાતો દ્વારા કરવામાં આવેલા તાજેતરના પૃથક્કરણ અનુસાર, પિકએક્સ માઉન્ટેન ખાતે આવેલા નતાંજ પરમાણુ સંકુલ નજીક જમીનદોઝ નિર્માણ કાર્યોમાં અભૂતપૂર્વ ઝડપ જોવા મળી છે. ગ્રેનાઈટના મજબૂત ખડકોની નીચે સ્થિત આ અત્યંત સુરક્ષિત અંડરગ્રાઉન્ડ ટનલ લાંબા સમયથી વૈશ્વિક ગુપ્તચર એજન્સીઓની નજરમાં રહી છે.
સેટેલાઇટ તસવીરોમાં મોટો ખુલાસો
વોશિંગ્ટન સ્થિત થિંક ટેન્ક ‘સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ઈન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝ’ (CSIS) ના નિષ્ણાતોએ છેલ્લા છ વર્ષોની સેટેલાઇટ તસવીરોનો ઝીણવટપૂર્વક અભ્યાસ કર્યો છે. આ વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે શરૂઆતી વર્ષોની સરખામણીએ જમીનદોઝ નિર્માણ પ્રવૃત્તિઓ વધુ તીવ્ર બની છે. અભ્યાસ મુજબ, પિકએક્સ માઉન્ટેન આસપાસના પાંચ મુખ્ય સ્થળો અને તેમને જોડતા માર્ગો પર મોટા પાયે બાંધકામ ચાલુ છે.
શરૂઆતના તબક્કામાં જ્યાં માત્ર પહાડો ખોદવાની કામગીરી નજરે પડતી હતી, ત્યાં હવે અંડરગ્રાઉન્ડ માળખાને વધુ મજબૂત કરવા અને બાહ્ય સુરક્ષા કવચ તૈયાર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. પિકએક્સ માઉન્ટેન પાટનગર તેહરાનથી દક્ષિણમાં અંદાજે 140 માઈલ દૂર આવેલું છે, જે કુદરતી રીતે જ ઊંડા ખડકો ધરાવે છે.
સેન્ટ્રિફ્યુજ અને યુરેનિયમ સંવર્ધનની શક્યતા
આ જમીનદોઝ નિર્માણનો મુખ્ય હેતુ શું છે તે અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન સામે આવ્યું નથી, પરંતુ નિષ્ણાતો બે મુખ્ય શક્યતાઓ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે:
એડવાન્સ્ડ સેન્ટ્રિફ્યુજ એસેમ્બલી: ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમના પૂર્વ વડા અલી અકબર સાલેહીએ ભૂતકાળમાં નતાંજ નજીક એક અંડરગ્રાઉન્ડ સેન્ટ્રિફ્યુજ એસેમ્બલી ફેસિલિટી બનાવવાની યોજનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ તસવીરો તે જ દિશામાં નિર્દેશ કરતી હોવાની આશંકા છે.
નવું યુરેનિયમ એનરિચમેન્ટ સેન્ટર: એવી પણ શક્યતા છે કે ઈરાન અહીં યુરેનિયમ સંવર્ધન (Enrichment) માટેનું નવું ભૂગર્ભ માળખું તૈયાર કરી રહ્યું હોય, જેથી કોઈપણ હવાઈ કે મિસાઈલ હુમલાથી તેને સુરક્ષિત રાખી શકાય.
આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની વધતી ચિંતા
રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ઈરાન પાસે હાલમાં અંદાજે 440 કિલોગ્રામ જેટલો 60 ટકા સુધી સંવર્ધિત (Enriched) યુરેનિયમનો સ્ટોક મોજૂદ છે. જો આ સામગ્રીને 90 ટકા સુધી સંવર્ધિત કરવામાં આવે તો તે વેપન-ગ્રેડ (હથિયાર બનાવવા યોગ્ય) સ્તરે પહોંચી જાય છે. જોકે, પિકએક્સ માઉન્ટેન સ્થિત આ સંકુલમાં હાલમાં યુરેનિયમ ડાયરેક્ટ પ્રોસેસ થઈ રહ્યું છે કે કેમ તેની સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સીઓ દ્વારા પુષ્ટિ થઈ નથી.
તેમ છતાં, પહાડોની ઊંડાઈમાં બની રહેલી આ ટનલ પરંપરાગત બંકર-બસ્ટર બોમ્બથી પણ સુરક્ષિત હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે વૈશ્વિક ગુપ્તચર એજન્સીઓ અને પશ્ચિમી દેશો માટે ચિંતાનો મુખ્ય વિષય બન્યો છે. ઈરાનનો આ ભૂગર્ભ પ્રોજેક્ટ આગામી સમયમાં મધ્ય પૂર્વના રાજકારણમાં નવો વળાંક લાવી શકે છે.
