ભારતમાં ગરીબીમાં મોટો ઘટાડો, કરોડો લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા: વર્લ્ડ બેંકનો અહેવાલ

એક સમય એવો હતો જ્યારે ભારતમાં ગરીબી દેશની સૌથી મોટી સમસ્યાઓમાં ગણાતી હતી. જોકે, છેલ્લા એક દાયકામાં આર્થિક વિકાસ, રોજગારની તકો અને સરકારી યોજનાઓના કારણે ગરીબીના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. વર્લ્ડ બેંકના જણાવ્યા અનુસાર, વર્ષ 2011માં ગરીબીની સ્થિતિની સરખામણીમાં વર્ષ 2023 સુધીમાં મોટો સુધારો નોંધાયો હતો. તેમ છતાં, ગરીબીના આંકડા કઈ આવક મર્યાદાના આધારે માપવામાં આવે છે તે સમજવું જરૂરી છે.

2011થી 2023 દરમિયાન ગરીબીના આંકડામાં કેટલો ઘટાડો?

વર્લ્ડ બેંકના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2011માં ભારતની લગભગ 57.7 ટકા વસ્તી ઓછી આવક ધરાવતા દેશો માટે નક્કી કરાયેલી ગરીબી રેખા હેઠળ જીવતી હતી. વર્ષ 2023માં આ પ્રમાણ ઘટીને 16.1 ટકા થયું હતું. અહેવાલના અંદાજ પ્રમાણે, આ સમયગાળા દરમિયાન લગભગ 49.6 કરોડ લોકો આ ગરીબી રેખાથી ઉપર આવ્યા હતા. આ આંકડા ભારતની આર્થિક અને સામાજિક સ્થિતિમાં આવેલા પરિવર્તન તરફ સંકેત આપે છે, પરંતુ દરેક પરિવારની આવક અને જીવનધોરણમાં સમાન સુધારો થયો છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

અત્યંત ગરીબીમાં ઘટાડો, છતાં પડકારો યથાવત

અહેવાલ અનુસાર, વર્ષ 2011માં ભારતની લગભગ 27.1 ટકા વસ્તી અત્યંત ગરીબીની સ્થિતિમાં હતી, જ્યારે વર્ષ 2023માં આ પ્રમાણ ઘટીને 2.6 ટકા થયું હતું. આ ગણતરી દરરોજ ત્રણ અમેરિકન ડોલરની આંતરરાષ્ટ્રીય ગરીબી રેખાના આધારે કરવામાં આવી હતી. જોકે, ગરીબી માપવા માટે ઊંચી આવક મર્યાદાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો ચિત્ર અલગ દેખાય છે. અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2023માં ભારતની લગભગ 80 ટકા વસ્તી દરરોજ 8.3 ડોલરની ગરીબી મર્યાદાથી નીચે હતી, જે આર્થિક અસમાનતા અને મર્યાદિત ખરીદશક્તિ જેવા પડકારો દર્શાવે છે.

રોજગાર અને સરકારી યોજનાઓએ કેવી રીતે મદદ કરી?

વર્લ્ડ બેંકના વિશ્લેષણ મુજબ, ગરીબી ઘટાડવામાં રોજગારની તકો, લોકોની ખર્ચ કરવાની ક્ષમતા અને સરકારી સહાય યોજનાઓએ ભૂમિકા ભજવી છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વર્ષ 2017થી 2023 દરમિયાન ભારતમાં લગભગ 13.4 કરોડ લોકોને રોજગાર મળ્યો હતો. આ સમયગાળામાં ગ્રામીણ મહિલાઓની આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં ભાગીદારી પણ મહત્ત્વપૂર્ણ રહી. મહિલાઓ આવક મેળવતા કામો સાથે જોડાય ત્યારે પરિવારની કુલ આવકમાં વધારો થઈ શકે છે, જેનાથી ઘરખર્ચ, શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવી જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મદદ મળે છે.

ગરીબી ઘટી, પરંતુ શું દરેક ભારતીયની સ્થિતિ સુધરી?

ગરીબીના આંકડામાં સુધારો આશાસ્પદ છે, પરંતુ તેની સાથે કેટલીક મર્યાદાઓ સમજવી પણ જરૂરી છે. વર્લ્ડ બેંકના જણાવ્યા મુજબ, ગરીબી માપવાની પદ્ધતિ અને સર્વેક્ષણના આંકડામાં ફેરફારથી પણ પરિણામો પર અસર પડી શકે છે. ઉપરાંત, અત્યંત ગરીબીમાંથી બહાર આવવું અને આર્થિક રીતે સુરક્ષિત જીવન જીવવું બંને અલગ બાબતો છે. મોંઘવારી, આવકની અસમાનતા, રોજગારની ગુણવત્તા અને આરોગ્ય-શિક્ષણનો ખર્ચ હજી મહત્ત્વના મુદ્દા છે. તેથી ગરીબીમાં ઘટાડાની સાથે દરેક વર્ગ સુધી વિકાસના લાભ પહોંચે તે પણ એટલું જ જરૂરી છે.