Cyber Fraud Alert: ઓનલાઈન શોપિંગથી UPI સુધી, જાણો કયા સ્કેમ સૌથી વધુ
ભારતમાં ઓનલાઈન ફ્રોડ અને ડિજિટલ છેતરપિંડીના બનાવો સતત વધી રહ્યા છે. બેન્કો, સરકારી વિભાગો અને પોલીસ દ્વારા લોકોને વારંવાર સાવચેત કરવામાં આવે છે, તેમ છતાં મોટી સંખ્યામાં લોકો સાયબર ઠગોના નિશાન બની રહ્યા છે. તાજેતરના એક સર્વે અનુસાર, છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન ભારતમાં લગભગ 12 ટકા લોકોએ કોઈને કોઈ પ્રકારની નાણાકીય અથવા ડિજિટલ છેતરપિંડીનો અનુભવ કર્યો હોવાનું જણાવ્યું છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે ડિજિટલ વ્યવહારો વધવાની સાથે સાયબર સુરક્ષાનું મહત્વ પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે.
ભારતનો ફ્રોડ દર વધુ જોવા મળ્યો
મોબાઇલ ઇકોસિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા વૈશ્વિક સંગઠન GSMA દ્વારા કરવામાં આવેલા સર્વેમાં ઓનલાઈન ફ્રોડ અંગે ચોંકાવનારી માહિતી સામે આવી છે. સર્વે મુજબ ભારતમાં દર 100માંથી લગભગ 12 લોકો છેલ્લા એક વર્ષમાં કોઈ ને કોઈ પ્રકારની ઓનલાઈન છેતરપિંડીનો ભોગ બન્યા છે. બીજી તરફ, ઇન્ડોનેશિયા, થાઇલેન્ડ, સિંગાપોર, મલેશિયા, વિયેતનામ અને ફિલિપાઇન્સ જેવા છ ASEAN દેશોમાં આ પ્રમાણ લગભગ 8 ટકા રહ્યું છે. આ તફાવત ભારતમાં ડિજિટલ છેતરપિંડી સામે વધુ મજબૂત સાવચેતીની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
સાયબર ઠગોના નવા રસ્તાઓ
સાયબર ગુનેગારો લોકોને ફસાવવા માટે સતત નવી રીતો શોધી રહ્યા છે. ડિજિટલ અરેસ્ટ, નકલી પાર્ટ-ટાઇમ નોકરી, UPI છેતરપિંડી, બેન્ક ફ્રોડ અને OTP મેળવવા જેવી પદ્ધતિઓ હાલમાં વધુ ચર્ચામાં છે. ઠગો ઘણી વખત પોલીસ અધિકારી, બેન્ક કર્મચારી, સરકારી અધિકારી અથવા જાણીતી કંપનીના પ્રતિનિધિ તરીકે પોતાની ઓળખ આપે છે. આ ઉપરાંત ફર્જી મોબાઇલ એપ્લિકેશન, બનાવટી વેબસાઇટ અને વિશ્વસનીય દેખાતા મેસેજનો ઉપયોગ કરીને લોકો પાસેથી વ્યક્તિગત માહિતી અથવા પૈસા મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
કયા પ્રકારના સ્કેમ વધુ છે
સર્વેમાં અલગ અલગ પ્રકારની છેતરપિંડી અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ માહિતી સામે આવી છે. ઓનલાઈન શોપિંગ સાથે જોડાયેલા સ્કેમમાં 33 ટકા લોકો, જ્યારે ઇનામ, લોટરી અથવા વારસાના નામે થતા સ્કેમમાં 31 ટકા લોકો ફસાયા હોવાનું જણાવાયું છે. નોકરી અથવા આવક સંબંધિત છેતરપિંડીનો આંકડો 30 ટકા રહ્યો છે. QR કોડ અથવા પેમેન્ટ લિંક આધારિત સ્કેમમાં 27 ટકા લોકો નિશાન બન્યા છે, જ્યારે મેસેજિંગ એપ્લિકેશન સંબંધિત છેતરપિંડીનું પ્રમાણ સૌથી વધુ એટલે કે 42 ટકા નોંધાયું છે.
સાવચેતી રાખવી ખૂબ જરૂરી
સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો અને સુરક્ષા એજન્સીઓ લોકોને અજાણ્યા ફોન, શંકાસ્પદ લિંક, અનિચ્છનીય મેસેજ અને અજાણી પેમેન્ટ રિક્વેસ્ટથી સાવચેત રહેવાની સલાહ આપે છે. GSMAના મુખ્ય નિયમનકારી અધિકારી જ્હોન ગિયુસ્ટીએ TOIને જણાવ્યું હતું કે 2024 દરમિયાન વૈશ્વિક સ્તરે સ્કેમના કારણે આશરે એક ટ્રિલિયન ડોલરનું નુકસાન થયું હતું અને વિશ્વભરમાં લગભગ 50 ટકા લોકોએ ફ્રોડનો અનુભવ થતો હોવાની વાત સ્વીકારી હતી. હવે ઠગો ફર્જી જાહેરાતો, કોલ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરીને નાણાકીય સેવાઓ સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. તેથી OTP, PIN, પાસવર્ડ અને બેન્કિંગ વિગતો કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સાથે શેર ન કરવી અત્યંત જરૂરી છે.
