ભારતમાં હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સનો વધ્યો વ્યાપ! ખાનગી વીમા કંપનીઓએ ખર્ચ્યા ₹97,167 કરોડ, જાણો સરકારી આંકડા
ભારતમાં હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. નેશનલ હેલ્થ એકાઉન્ટ્સ (NHA)ના તાજેતરના આંકડા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2023-24માં દેશના કુલ આરોગ્ય ખર્ચમાં ખાનગી હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સનો હિસ્સો વધીને 10.2 ટકા થયો છે. એક દાયકા પહેલાં એટલે કે 2013-14માં આ હિસ્સો માત્ર 3.4 ટકા હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન ખાનગી વીમા દ્વારા આરોગ્ય સેવાઓ પાછળ કરવામાં આવતો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. 2023-24માં ખાનગી હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ મારફતે કુલ ₹97,167 કરોડનો ખર્ચ થયો હતો. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં સારવાર માટે વીમા આધારિત નાણાકીય વ્યવસ્થાનો વ્યાપ ધીમે ધીમે વધી રહ્યો છે.

કંપનીઓના ગ્રુપ ઇન્શ્યોરન્સનો હિસ્સો વ્યક્તિગત પોલિસી કરતાં વધારે
ખાનગી હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા ₹97,167 કરોડના કુલ ખર્ચમાં બે મુખ્ય ભાગ છે. જેમાં કંપનીઓ દ્વારા કર્મચારીઓને આપવામાં આવતા ગ્રુપ હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સનો ખર્ચ ₹55,666 કરોડ નોંધાયો હતો. જ્યારે વ્યક્તિગત રીતે ખરીદવામાં આવતી ખાનગી હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ પોલિસીનો ખર્ચ ₹41,501 કરોડ રહ્યો હતો. આ આંકડાઓ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ખાનગી વીમા ક્ષેત્રમાં કંપનીઓ દ્વારા આપવામાં આવતું ગ્રુપ કવર મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. જોકે, આ આંકડા વીમા દ્વારા કરવામાં આવેલા આરોગ્ય ખર્ચ દર્શાવે છે. તેને વીમા કંપનીઓ દ્વારા વસૂલવામાં આવેલા પ્રીમિયમ અથવા વીમો ધરાવતા લોકોની સંખ્યા સમજવી યોગ્ય નથી.
સરકારી હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ કરતાં ખાનગી વીમા દ્વારા ત્રણ ગણો ખર્ચ
નેશનલ હેલ્થ એકાઉન્ટ્સના આંકડા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2023-24માં સરકારી નાણાંકીય સહાયથી ચાલતી હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ યોજનાઓ દ્વારા ₹33,385 કરોડનો આરોગ્ય ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. તેની સામે ખાનગી હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ દ્વારા ₹97,167 કરોડનો ખર્ચ નોંધાયો હતો. એટલે કે ખાનગી વીમા દ્વારા કરવામાં આવેલો ખર્ચ સરકારી યોજનાઓની સરખામણીમાં લગભગ ત્રણ ગણો હતો. જોકે, ખાનગી વીમાના આંકડામાં વ્યક્તિગત પોલિસી ઉપરાંત કંપનીઓ દ્વારા કર્મચારીઓને આપવામાં આવતું ગ્રુપ ઇન્શ્યોરન્સ પણ સામેલ છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, ખાનગી વીમાના વધતા વ્યાપ અને સરકારી આરોગ્ય ખર્ચમાં થયેલા વધારાથી લોકોને સારવાર માટે વધુ નાણાકીય સુરક્ષા મળી રહી છે.
આજે પણ સારવારનો સૌથી મોટો ખર્ચ સામાન્ય પરિવારો ઉઠાવે છે
હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સનો વ્યાપ વધ્યો હોવા છતાં સામાન્ય પરિવારો પર સારવારનો આર્થિક બોજ યથાવત છે. 2023-24 દરમિયાન ભારતીય પરિવારોએ પોતાની ખિસ્સામાંથી આરોગ્ય સેવાઓ પાછળ કુલ ₹4.06 લાખ કરોડ ખર્ચ્યા હતા. આને આઉટ ઓફ પોકેટ એક્સપેન્ડિચર (OOPE) કહેવામાં આવે છે. દેશના કુલ આરોગ્ય ખર્ચ ₹9.52 લાખ કરોડમાં આ હિસ્સો 42.7 ટકા હતો. એટલે કે દેશમાં આરોગ્ય પાછળ થતા કુલ ખર્ચનો સૌથી મોટો એકલ હિસ્સો આજે પણ સામાન્ય લોકો પોતે ચૂકવે છે. હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું, દવાઓ ખરીદવી, તપાસ કરાવવી અને અન્ય સારવાર માટે પરિવારોને પોતાની બચતનો ઉપયોગ કરવો પડે છે.

દસ વર્ષમાં પરિવારોના ખિસ્સામાંથી થતો ખર્ચ ઘટ્યો, પરંતુ ઉતાર-ચઢાવ રહ્યો
સરકારી આંકડા પ્રમાણે, 2013-14માં દેશના કુલ આરોગ્ય ખર્ચમાં સામાન્ય પરિવારો દ્વારા સીધો કરવામાં આવતો ખર્ચ 64.2 ટકા હતો. 2023-24માં આ હિસ્સો ઘટીને 42.7 ટકા થયો છે. જોકે, આ ઘટાડો દર વર્ષે એકસરખી રીતે થયો નથી. 2021-22માં આ હિસ્સો ઘટીને 39.4 ટકા થયો હતો, પરંતુ 2022-23માં ફરી વધીને 43.4 ટકા નોંધાયો હતો. ત્યારબાદ 2023-24માં તેમાં ઘટાડો થઈને 42.7 ટકા થયો હતો. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા નાણાકીય વર્ષમાં પરિવારોના સીધા ખર્ચના પ્રમાણમાં ફરી ઘટાડો નોંધાયો છે. આ ઘટાડો આરોગ્ય સેવાઓની નાણાકીય ઉપલબ્ધતામાં સુધારાનો સંકેત આપે છે.
સરકારી આરોગ્ય ખર્ચમાં પણ ત્રણ ગણાથી વધુનો વધારો
દેશમાં ખાનગી વીમાની સાથે સરકાર દ્વારા આરોગ્ય સેવાઓ પાછળ કરવામાં આવતા ખર્ચમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2013-14માં સરકારી આરોગ્ય ખર્ચ ₹1.30 લાખ કરોડ હતો, જે 2023-24માં વધીને ₹4.14 લાખ કરોડ થયો છે. એટલે કે દસ વર્ષમાં સરકારી ખર્ચ ત્રણ ગણાથી પણ વધુ થયો છે. કુલ આરોગ્ય ખર્ચમાં સરકારનો હિસ્સો પણ 28.6 ટકાથી વધીને 43.5 ટકા થયો છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં સરકારની નાણાકીય ભાગીદારી વધી રહી છે. જોકે, પરિવારોનો સીધો ખર્ચ હજુ પણ મોટો હોવાથી સસ્તી સારવાર અને વધુ વીમા સુરક્ષાની જરૂરિયાત યથાવત છે.
