RBIનો મોટો ખુલાસો! ભારતનું ફોરેક્સ રિઝર્વ ઘટીને $705.34 અબજ થયું, રેકોર્ડ સ્તરથી કેટલું નીચે?
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નવા આંકડાઓએ દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર અંગે ફરી ચર્ચા જગાવી છે. RBIના સાપ્તાહિક આંકડા અનુસાર, 13 નવેમ્બર 2026ના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં ભારતનો ફોરેક્સ રિઝર્વ 14.205 અબજ ડોલર ઘટીને 705.342 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગયો હતો. અગાઉના સપ્તાહમાં તેમાં 2.490 અબજ ડોલરનો વધારો નોંધાયો હતો અને કુલ ભંડાર 719.547 અબજ ડોલર થયું હતું. જોકે, તાજેતરના ઘટાડા છતાં વર્ષ 2026ની શરૂઆતની સરખામણીમાં ભારતનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર હજુ પણ વધારે છે.

રેકોર્ડ સ્તરથી કેટલો નીચે આવ્યો ભારતનો ફોરેક્સ રિઝર્વ?
ભારતનો વિદેશી મુદ્રા ભંડાર આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં ઐતિહાસિક ઊંચાઈએ પહોંચ્યો હતો. RBIના આંકડા મુજબ, 4 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ દેશનો ફોરેક્સ રિઝર્વ 785.706 અબજ ડોલરના રેકોર્ડ સ્તરે નોંધાયો હતો. જોકે, ત્યારબાદ તેમાં ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો છે. 13 નવેમ્બર સુધીમાં આ ભંડાર ઘટીને 705.342 અબજ ડોલર થયો હતો. એટલે કે રેકોર્ડ ઊંચાઈની સરખામણીમાં તેમાં આશરે 80.364 અબજ ડોલરનો ઘટાડો થયો છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો છે.
ફોરેક્સ રિઝર્વના કયા ઘટકમાં સૌથી વધુ ઘટાડો થયો?
ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સૌથી મોટો હિસ્સો વિદેશી ચલણ સંપત્તિ એટલે કે ફોરેન કરન્સી એસેટ્સનો હોય છે. 13 નવેમ્બર 2026ના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં આ સંપત્તિ 7.897 અબજ ડોલર ઘટીને 583.452 અબજ ડોલર થઈ હતી. આ ઉપરાંત, દેશના સોનાના ભંડારમાં પણ મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો. RBIના આંકડા અનુસાર, એક સપ્તાહમાં સોનાનો ભંડાર 6.183 અબજ ડોલર ઘટીને 98.613 અબજ ડોલર રહ્યો હતો. આમ, વિદેશી ચલણ સંપત્તિ અને સોનાના ભંડારમાં થયેલા ઘટાડાએ કુલ ફોરેક્સ રિઝર્વ પર અસર કરી હતી.
IMFમાં ભારતના ભંડારની સ્થિતિમાં પણ ઘટાડો
વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં માત્ર વિદેશી ચલણ અને સોનાનો જ સમાવેશ થતો નથી, પરંતુ તેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ એટલે કે IMF સાથે જોડાયેલા અન્ય ઘટકો પણ સામેલ હોય છે. 13 નવેમ્બરના આંકડા મુજબ, IMFમાં ભારતનો સ્પેશિયલ ડ્રોઇંગ રાઇટ્સ (SDR) હિસ્સો 18.517 અબજ ડોલર રહ્યો હતો. તેમાં સાપ્તાહિક ધોરણે 92 મિલિયન ડોલરનો ઘટાડો થયો હતો. બીજી તરફ, IMFમાં ભારતની રિઝર્વ પોઝિશન પણ 32 મિલિયન ડોલર ઘટીને 4.758 અબજ ડોલર થઈ હતી. આ ચારેય ઘટકો મળીને દેશનો કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર નક્કી કરે છે.
વર્ષ 2026ની શરૂઆતમાં કેટલો હતો ભારતનો ફોરેક્સ રિઝર્વ?
જો વર્ષ 2026ની શરૂઆતના આંકડાઓ સાથે સરખામણી કરવામાં આવે તો ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં હજુ પણ વધારો જોવા મળે છે. RBIના આંકડા મુજબ, 2 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ દેશનો ફોરેક્સ રિઝર્વ 686.801 અબજ ડોલર હતો. જ્યારે 13 નવેમ્બર સુધીમાં તે વધીને 705.342 અબજ ડોલર થયો હતો. એટલે કે વર્ષ દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં આશરે 18.541 અબજ ડોલરનો વધારો થયો છે. આ દર્શાવે છે કે તાજેતરના ઘટાડા છતાં વર્ષની શરૂઆતની સરખામણીમાં ભારતની વિદેશી મુદ્રા સ્થિતિ હજુ મજબૂત રહી છે.

નાણાકીય વર્ષ પ્રમાણે પણ ફોરેક્સ રિઝર્વમાં વધારો
નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતથી સરખામણી કરવામાં આવે તો પણ ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં વધારો નોંધાયો છે. માર્ચ 2026ના અંતે દેશનો ફોરેક્સ રિઝર્વ આશરે 691.108 અબજ ડોલર હતો. તેની સરખામણીમાં 13 નવેમ્બરનો 705.342 અબજ ડોલરનો આંકડો લગભગ 14.234 અબજ ડોલર વધારે છે. બીજી તરફ, 26 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ આ ભંડાર 696.610 અબજ ડોલર હતો. આમ, સપ્ટેમ્બરના રેકોર્ડ સ્તર બાદ ઘટાડો થયો હોવા છતાં ભારતનું ફોરેક્સ રિઝર્વ વર્ષ અને નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતની સરખામણીમાં ઊંચા સ્તરે છે. નોંધનીય છે કે ફોરેક્સ રિઝર્વ દેશની આયાત ચૂકવણી, વિદેશી દેવાની જવાબદારી અને વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ સામે સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
