રિઝર્વ બેંકના ખજાનામાં મોટો ઉછાળો: સતત ૮મા અઠવાડિયે વધ્યું દેશનું વિદેશી હૂંડિયામણ
ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક અત્યંત ઉત્સાહજનક અને ઐતિહાસિક સમાચાર સામે આવ્યા છે. દેશના વિદેશી નાણાકીય ભંડોળ એટલે કે ફોરેક્સ રિઝર્વ (Forex Reserve) એ છેલ્લા 6 મહિનાના વિરામ બાદ ફરી એકવાર નવો ઓલ-ટાઈમ હાઈ રેકોર્ડ કાયમ કર્યો છે. સળંગ 8મા અઠવાડિયે દેશના ફોરેક્સ રિઝર્વમાં થયેલા જોરદાર ઉછાળાને કારણે આ શક્ય બન્યું છે. આ 8 અઠવાડિયાના ગાળામાં જ ભારતના વિદેશી ડીંડિયામાં 60 અબજ ડૉલરથી વધુનો જંગી ઉમેરો થયો છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરમાં 21 ઓગસ્ટના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહના આંકડા મુજબ, માત્ર એક જ અઠવાડિયામાં વિદેશી મુદ્રા ભંડોળમાં 12.422 અબજ ડૉલરનો તૂફાની વધારો નોંધાયો છે. આ સાથે જ ભારતનું કૂલ વિદેશી હૂંડિયામણ 729.328 અબજ ડૉલરના ઓલ-ટાઈમ હાઈ લેવલ પર પહોંચી ગયું છે. આ અગાઉ 27 ફેબ્રુઆરીના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં 728.494 અબજ ડૉલરનો સર્વોચ્ચ રેકોર્ડ બન્યો હતો.
સળંગ 8 અઠવાડિયાની તેજી અને રિકવરીની સફર
મિડલ ઈસ્ટમાં શરૂ થયેલા ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitics) તણાવને કારણે ફેબ્રુઆરી બાદના મહિનાઓમાં ભારતીય રૂપિયાને ઘસારાથી બચાવવા માટે RBI એ બજારમાં ડૉલર વેચવા પડ્યા હતા, જેના કારણે રિઝર્વમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. પરંતુ જૂન મહિના પછી સ્થિતિમાં ઝડપી સુધારો આવ્યો છે.
666 અબજથી 729 અબજ સુધીની સફર: 26 જૂનના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં દેશનું ફોરેક્સ રિઝર્વ 666.93 અબજ ડૉલર હતું.
જંગી ઉમેરો: છેલ્લા બે મહિનામાં સળંગ 8 સપ્તાહ દરમિયાન તેમાં કૂલ 62.43 અબજ ડૉલરનો બમ્પર વધારો થઈ ચૂક્યો છે.
વર્ષનો નવો રેકોર્ડ: ચાલુ વર્ષમાં આ પ્રથમ વખત બન્યું છે જ્યારે સતત 8 અઠવાડિયા સુધી દેશના રિઝર્વમાં સતત વૃદ્ધિ જોવા મળી હોય.
ફોરેન કરન્સી અસેટ્સ (FCA) માં જોરદાર ઉછાળો
રિઝર્વ બેંકના ડેટા અનુસાર, વિદેશી મુદ્રા ભંડોળનો સૌથી મોટો હિસ્સો ગણાતી ‘ફોરેન કરન્સી અસેટ્સ’ (FCA) માં 21 ઓગસ્ટના રોજ પૂરા થયેલા અઠવાડિયામાં 9.482 અબજ ડૉલરનો ઉછાળો આવ્યો છે. આ સાથે FCA વધીને 591.333 અબજ ડૉલર થઈ ગઈ છે.
FCA માં ડૉલર સિવાયના અન્ય મુખ્ય વૈશ્વિક ચલણો જેવા કે યુરો, પાઉન્ડ અને યેન મૂલ્યના ઉતાર-ચઢાવની અસર પણ સામેલ હોય છે. કેન્દ્ર સરકાર અને RBI દ્વારા દેશમાં વિદેશી ચલણનો પ્રવાહ વધારવા માટે FCNR(B) સહિતના જે નીતિગત પગલાં લેવાયા હતા તેના હકારાત્મક પરિણામો હવે સામે આવી રહ્યા છે.
ગોલ્ડ રિઝર્વ અને IMF સ્થાનાંતરણમાં મજબૂતી
વિદેશી ચલણની સાથે સાથે રિઝર્વ બેંકના સોનાના ભંડોળ (Gold Reserve) માં પણ મોટો વધારો થયો છે:
સોનાનું મૂલ્ય: વૈશ્વિક બજારમાં સોનાના વધેલા ભાવ અને નવા ખરીદેલા સ્ટોકને કારણે ભારતના ગોલ્ડ રિઝર્વની કિંમત 2.801 અબજ ડૉલર વધીને 114.218 અબજ ડૉલરની સપાટી વટાવી ગઈ છે.
SDR અને IMF પોઝિશન: આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) પાસે રહેલા સ્પેશિયલ ડ્રોઈંગ રાઈટ્સ (SDRs) 112 મિલિયન ડૉલર વધીને 18.852 અબજ ડૉલર થયા છે. જ્યારે IMF માં ભારતની રિઝર્વ પોઝિશન પણ 26 મિલિયન ડૉલર વધીને 4.925 અબજ ડૉલર થઈ છે.
આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે, ભારતનું મજબૂત અને રેકોર્ડબ્રેક ફોરેક્સ રિઝર્વ દેશના રૂપિયાને સ્થિરતા આપવાની સાથે સાથે વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ સામે એક મજબૂત કવચ તરીકે કામ કરશે.
