ભારતે ફરી બદલી રણનીતિ! રશિયા કરતાં હવે ખાડી દેશો પાસેથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદી રહ્યું છે

રશિયાને મોટો ઝટકો! ભારતે વધારી સાઉદી અરેબિયા અને UAE પાસેથી તેલની ખરીદી

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની સપ્લાય અને કિંમતોમાં થતા ફેરફારોની અસર હવે ભારતની આયાત નીતિ પર પણ જોવા મળી રહી છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ મારફતે તેલની અવરજવર પર અસર પડી હતી. આ સ્થિતિમાં ભારતે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી વધારી હતી. જોકે, હવે પરિસ્થિતિ બદલાતાં ભારતે ફરી પોતાની રણનીતિમાં ફેરફાર કર્યો છે. તાજેતરના આંકડા મુજબ, નવેમ્બર મહિનામાં ભારતે રશિયા કરતાં ખાડી દેશો પાસેથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી કરી છે. આ બદલાવ પાછળ સપ્લાયમાં સુધારો અને તેલની સ્પર્ધાત્મક કિંમતો મુખ્ય કારણ હોવાનું માનવામાં આવે છે.

રશિયા કરતાં ખાડી દેશો પાસેથી વધુ તેલ ખરીદ્યું

ભારતની ક્રૂડ ઓઇલ આયાતમાં હવે ખાડી દેશોનો હિસ્સો ફરી વધી રહ્યો છે. નવેમ્બર મહિનામાં અત્યાર સુધીના આંકડા પ્રમાણે ભારતને ખાડી દેશોમાંથી દરરોજ સરેરાશ 21 લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ મળી રહ્યું છે. બીજી તરફ, રશિયામાંથી થતી આયાત ઘટીને આશરે 18 લાખ બેરલ પ્રતિદિન રહી ગઈ છે. ઈરાન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ પહેલીવાર ભારતે રશિયા કરતાં ખાડી દેશો પાસેથી વધુ તેલ ખરીદ્યું છે. આ ફેરફાર દર્શાવે છે કે ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ પ્રમાણે પોતાના સપ્લાયના સ્ત્રોતમાં સતત ફેરફાર કરી રહ્યું છે.

સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં સ્થિતિ સુધરતાં સપ્લાય વધી

ભારતના આ બદલાવ પાછળનું એક મોટું કારણ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી તેલની અવરજવર ફરી વધવી છે. ઈરાન યુદ્ધને કારણે આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ પર ગંભીર અસર પડી હતી. પરિણામે ભારત આવતું ક્રૂડ ઓઇલ પણ ઘટ્યું હતું. એપ્રિલ મહિનામાં આ માર્ગ મારફતે ભારતને દરરોજ માત્ર 2.47 લાખ બેરલ તેલ મળતું હતું. જ્યારે ફેબ્રુઆરી મહિનામાં આ જ સપ્લાય સરેરાશ 28 લાખ બેરલ પ્રતિદિન હતી. હવે ટેન્કરોની અવરજવર વધતાં ખાડી દેશોમાંથી તેલની સપ્લાય ફરી સામાન્ય થવા લાગી છે.

સાઉદી અરેબિયા, UAE અને ઇરાકનો વધ્યો હિસ્સો

ખાડી દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઇલની નિકાસમાં પણ સુધારો નોંધાયો છે. સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત એટલે કે UAE, ઇરાક અને કુવૈતે ઓક્ટોબર મહિનામાં મળીને દરરોજ 1.553 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલની નિકાસ કરી હતી. આ આંકડો યુદ્ધ પહેલાંના સ્તરની આસપાસ છે. આ દેશો ભારત માટે લાંબા સમયથી મહત્વપૂર્ણ તેલ સપ્લાયર રહ્યા છે. હોર્મુઝ માર્ગ પર અવરજવર સુધરતાં ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે આ દેશોમાંથી તેલ મેળવવું ફરી સરળ બન્યું છે. પરિણામે ભારતની આયાતમાં ખાડી દેશોનો હિસ્સો વધ્યો છે.

રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું કેમ ઘટાડ્યું?

ભારતે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી ઘટાડવા પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે. સૌથી મોટું કારણ રશિયન તેલની પરિવહન કિંમતમાં વધારો છે. યુક્રેનના હુમલાઓને કારણે રશિયાના ઊર્જા માળખા અને તેલની નિકાસ પર અસર પડી છે. આ ઉપરાંત, રશિયાથી ભારત સુધી તેલ પહોંચાડવામાં વધુ સમય અને ખર્ચ લાગે છે. બીજી તરફ, ખાડી દેશો ભારતીય ખરીદદારોને વધુ સ્પર્ધાત્મક કિંમતે ક્રૂડ ઓઇલ ઓફર કરી રહ્યા છે. તેથી ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે ખાડી દેશોમાંથી તેલ ખરીદવું આર્થિક રીતે વધુ અનુકૂળ બની રહ્યું છે.

ભારત માટે આ બદલાવ કેટલો મહત્વપૂર્ણ છે?

ખાડી દેશો હવે દરિયાઈ માર્ગે તેલની સપ્લાય જાળવી રાખવા માટે અલગ વ્યવસ્થાઓ પણ અપનાવી રહ્યા છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં દરિયામાં એક ટેન્કરમાંથી બીજા ટેન્કરમાં તેલ ટ્રાન્સફર કરીને સપ્લાય ચાલુ રાખવામાં આવે છે. આનાથી પરિવહન સંબંધિત મુશ્કેલીઓ વચ્ચે પણ ખરીદદારો સુધી તેલ પહોંચાડવામાં મદદ મળે છે. ભારત માટે આ સ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે દેશની ઊર્જા જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાતી ક્રૂડ ઓઇલથી પૂરો થાય છે. તેથી ભારત એક જ દેશ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે અલગ-અલગ સપ્લાયર્સ પાસેથી તેલ ખરીદીને જોખમ ઘટાડવાની રણનીતિ અપનાવી રહ્યું છે. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય સ્થિતિ અને ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતોમાં થતા ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને આગામી સમયમાં ભારતની આયાત નીતિમાં ફરી ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.