પાણીની સપાટી નીચે છુપાયેલું વિશ્વનું સૌથી શાંત અને વિનાશક હથિયાર
સમુદ્રની સપાટી નીચે યુદ્ધના સૌથી શાંત પરંતુ અત્યંત વિનાશક ખતરા તરીકે ‘નેવલ માઈન્સ’ (Naval Mines) ને ઓળખવામાં આવે છે. આ વિસ્ફોટક ઉપકરણોને ફાટવા માટે કોઈ આગ કે ચિંગારીની જરૂર હોતી નથી, પરંતુ તે અત્યાધુનિક સેન્સર્સ અને રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ પર કાર્ય કરે છે. પાણીમાં છુપાયેલી એક નાની માઈન પણ ગણતરીની સેકન્ડોમાં વિશાળકાય યુદ્ધ જહાજ કે માલવાહક જહાજને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેની સૌથી મોટી તાકાત તેનું અદ્રશ્ય હોવું છે, જે તેને સમુદ્રી યુદ્ધમાં સૌથી ઘાતક હથિયાર બનાવે છે.
નેવલ માઈન્સ મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારે કાર્ય કરે છે. પ્રથમ ‘કોન્ટેક્ટ માઈન્સ’ છે, જે જહાજના સ્પર્શ માત્રથી સક્રિય થાય છે. તેના પર રહેલા શીંગડા જેવા ભાગ તૂટતા જ એસિડ બહાર આવે છે, જે બેટરીને સક્રિય કરી વિસ્ફોટ કરે છે. બીજી ‘ઇન્ફ્લુએન્સ માઈન્સ’ છે, જે જહાજના ચુંબકીય ક્ષેત્ર અથવા અવાજને પારખીને સ્પર્શ કર્યા વિના જ ફાટી શકે છે. જ્યારે ત્રીજી ‘રિમોટ કંટ્રોલ્ડ માઈન્સ’ છે, જેને કિનારા પરથી અથવા કંટ્રોલ સેન્ટર પરથી મેન્યુઅલી ઓપરેટ કરી શકાય છે. આ ટેકનોલોજીને કારણે તેને શોધવી અને નિષ્ક્રિય કરવી અત્યંત મુશ્કેલ બને છે.
આ માઈન્સ પાછળનો ખર્ચ ખૂબ જ ઓછો હોય છે, પરંતુ તે અબજો ડોલરના જહાજોને પળવારમાં ડૂબાડી શકે છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે યુદ્ધ સમાપ્ત થયાના દાયકાઓ પછી પણ આ માઈન્સ પાણીમાં સક્રિય રહી શકે છે, જે માછીમારો અને વ્યાપારી જહાજો માટે કાયમી જોખમ ઊભું કરે છે. તેને સાફ કરવાની પ્રક્રિયા એટલે કે ‘માઈન સ્વીપિંગ’ અત્યંત સમય માંગી લે તેવી અને જોખમી છે. માઈન્સ બિછાવવા કરતા તેને હટાવવામાં ૨૦૦ ગણા વધુ સંસાધનો અને મહેનતની જરૂર પડે છે.
મુખ્ય મુદ્દાઓ
અદ્રશ્ય હુમલો: નેવલ માઈન્સ પાણીની અંદર છુપાયેલી હોય છે, તેથી રડાર કે સીધી નજરથી તેને શોધવી અશક્ય જેવું છે.
કેમિકલ રિએક્શન: કોન્ટેક્ટ માઈન્સમાં એસિડ અને બેટરીના જોડાણથી વીજળી ઉત્પન્ન થાય છે જે વિસ્ફોટ પ્રેરે છે.
ચુંબકીય સેન્સર્સ: આધુનિક માઈન્સ જહાજની ધાતુ (સ્ટીલ) ના ચુંબકીય પ્રભાવને સમજીને ચોક્કસ અંતરેથી બ્લાસ્ટ કરી શકે છે.
આર્થિક નુકસાન: થોડા હજાર ડોલરની માઈન અબજો ડોલરના સંરક્ષણ સાધનોને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
લાંબાગાળાનું જોખમ: આ માઈન્સ વર્ષો સુધી કાર્યરત રહી શકે છે, જેના કારણે શાંતિના સમયમાં પણ અકસ્માતનો ડર રહે છે.
