Spam Calls: બેંકોના જરૂરી કોલ્સ કેમ થઈ રહ્યા છે બ્લોક? સમજો કોલર આઈડી એપ્સની વર્કિંગ સિસ્ટમ અને TRAI નો નવો વિવાદ
આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્પેમ કોલ્સ (Spam Calls) સ્માર્ટફોન યુઝર્સ માટે એક ખૂબ જ મોટી અને માથાના દુખાવા સમાન સમસ્યા બની ગયા છે. ઘણી વખત મહત્વની ઓફિસ મીટિંગ દરમિયાન, ડ્રાઇવિંગ કરતી વખતે અથવા કોઈ જરૂરી કામમાં વ્યસ્ત હોઈએ ત્યારે આવા અજાણ્યા માર્કેટિંગ કોલ્સ આપણને માનસિક રીતે પરેશાન કરે છે. સામાન્ય રીતે જે કોલ્સ કોઈ અજાણ્યા નંબર, ટેલીમાર્કેટીંગ એજન્સી કે લોન આપતી કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે, તેને ‘સ્પેમ કોલ’ ની શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવે છે. પરંતુ, ચિંતાની બાબત એ છે કે સાયબર ગુનેગારો અને ઠગ લોકો પણ ગ્રાહકોને ફસાવવા માટે આવા જ અજાણ્યા નંબરોનો આશરો લે છે.
હાલમાં જ ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) અને કોલર આઈડી એપ્સ વચ્ચે એક મોટો વિવાદ સામે આવ્યો છે. દેશની અનેક પ્રતિષ્ઠિત બેંકોએ ટ્રાઈ સમક્ષ સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી છે કે તેમના ઓફિશિયલ ૧૪૦ અને ૧૬૦૦ સિરીઝ ના નંબરોને કેટલીક કોલર આઈડી એપ્સ દ્વારા ‘સ્પેમ’ તરીકે દર્શાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ ટેકનિકલ ભૂલના કારણે ગ્રાહકો સુધી બેંકિંગ એલર્ટ, ઓટીપી (OTP) અને લોન રિકવરી જેવા અત્યંત જરૂરી કોલ્સ પહોંચી શકતા નથી. ઘણા ગ્રાહકોએ અગત્યના વ્યવહારો ગુમાવ્યા છે કારણ કે તેમના ફોને આ નંબરોને કાં તો બ્લોક કરી દીધા હતા અથવા તો સ્પેમની ચેતવણી આપી હતી. જો કે, ટ્રાઈ આ એપ્સ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાને બદલે ટેલિકોમ માર્કેટમાં એક નવો પારદર્શી નિયમ લાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
ગૂગલ (Google Caller ID) કેવી રીતે કરે છે સ્પેમની સચોટ ઓળખ?
એન્ડ્રોઈડ સ્માર્ટફોન્સમાં ડિફોલ્ટ તરીકે મળતી ‘Google Phone’ એપ પણ યુઝર્સને સ્પેમ કોલ્સથી બચાવવા માટે એક મજબૂત સિસ્ટમ ધરાવે છે. ગૂગલનું કૂલિંગ અને આઈડી આઈડેન્ટિફિકેશન મિકેનિઝમ નીચે મુજબની બાબતો પર કામ કરે છે:
પબ્લિક બિઝનેસ ડિરેક્ટરી: ગૂગલ સત્તાવાર રીતે નોંધાયેલા વૈશ્વિક બિઝનેસના ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરે છે.
વેરિફાઈડ બિઝનેસ પ્રોફાઈલ: જે કંપનીઓએ ગૂગલ સાથે પોતાની વિગતો વેરિફાઈ કરાવી હોય, તેમના નામ સ્ક્રીન પર ગ્રીન ટિક સાથે દેખાય છે.
યુઝર રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમ: જો કોઈ એક જ નંબર વિરુદ્ધ ટૂંકા સમયમાં હજારો લોકો સ્પેમ રિપોર્ટ સબમિટ કરે, તો ગૂગલ આપોઆપ તે નંબરની આગળ ‘Suspected Spam’ નું લેબલ લગાવી દે છે.
એટલું જ નહીં, ગૂગલે હવે કેટલાક પ્રીમિયમ એન્ડ્રોઈડ ઉપકરણોમાં AI-બેઝ્ડ સ્કેમ ડિટેક્શન (AI Scam Detection) ફીચર પણ લોન્ચ કર્યું છે. આ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ લાઈવ કોલ દરમિયાન સાયબર ઠગોની વાતચીતના પેટર્નને સમજે છે અને જો કોઈ અસામાન્ય અથવા શંકાસ્પદ નાણાકીય માગણી જેવી પ્રવૃત્તિ જણાય, તો કોલ ચાલુ હોવા છતાં સ્ક્રીન પર ફ્રોડ એલર્ટ ડિસ્પ્લે કરે છે.
ટ્રુકોલર (Truecaller) કેવી રીતે નક્કી કરે છે સ્પેમ રેટિંગ?
ભારતમાં Truecaller એ સૌથી વધુ લોકપ્રિય અને ચર્ચાસ્પદ કોલર આઈડી એપ છે. કંપનીનો ડેટાબેઝ મુખ્યત્વે કમ્યુનિટી આધારિત છે. જ્યારે પણ કોઈ નવો નંબર બજારમાં આવે છે, ત્યારે ટ્રુકોલરનું અલ્ગોરિધમ તેના કોલિંગ પેટર્નની તપાસ કરે છે. જો કોઈ સિંગલ નંબર પરથી એક જ દિવસમાં સેંકડો લોકોને કોલ કરવામાં આવી રહ્યા હોય અથવા તેનો કનેક્ટિવિટી રેશિયો અસામાન્ય હોય, તો સિસ્ટમ તેને શંકાસ્પદ માને છે.
કંપનીએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેઓ માત્ર કોઈ એક વ્યક્તિના કહેવાથી કે પર્સનલ અદાવતના કારણે કોઈ નંબરને સ્પેમ જાહેર કરતા નથી. આ માટે મશીન લર્નિંગ ડેટાનું સતત વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. જો કોઈ કંપની પોતાના કોલિંગ પેટર્નને સુધારી લે અને યુઝર્સ દ્વારા તેને બ્લોક કરવાનું પ્રમાણ ઘટી જાય, તો ઓટોમેટિક સિસ્ટમ દ્વારા તે નંબર પરથી સ્પેમનું ટેગ પણ હટાવી દેવામાં આવે છે.
