High Blood Pressure: સાયલન્ટ કિલરની બેલડી: હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસની જુગલબંધી હૃદય-કિડની માટે કેમ છે અત્યંત જોખમી?
હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાઈપરટેન્શન) અને ડાયાબિટીસ (મધુપ્રમેહ) વર્તમાન સમયમાં સૌથી ઝડપથી ફેલાતી ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ બની ચૂકી છે. તબીબોના મતે, આ બંને બીમારીઓ અંદરોઅંદર જોડાયેલી છે અને મોટેભાગે એકસાથે જ શરીર પર આક્રમણ કરે છે. શરૂઆતના તબક્કામાં તેના લક્ષણો એટલા સામાન્ય હોય છે કે લોકો તેને સામાન્ય થાક અથવા માનસિક તણાવ (St્રેસ) સમજીને અવગણના કરે છે. પરંતુ સમય જતાં આ સાયલન્ટ કિલર બીમારીઓ હૃદય (Heart), કિડની, આંખો, મગજ અને રક્તવાહિનીઓને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે.
ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR-INDIAB) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓની સંખ્યા વધવા પાછળનું મુખ્ય કારણ સ્થૂળતા (ઓબેસિટી), શારીરિક શ્રમનો અભાવ (બેઠાડું જીવન) અને જંક ફૂડ આધારિત ખરાબ લાઈફસ્ટાઈલ છે. આ રિસર્ચમાં એક ચોંકાવનારો ખુલાસો એ પણ થયો છે કે માત્ર શહેરોમાં જ નહીં, પરંતુ હવે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પણ મોટી સંખ્યામાં લોકો આ બંને બીમારીઓનો ભોગ બની રહ્યા છે અને આશ્ચર્યની વાત એ છે કે તેઓ પોતે આ રોગથી તદ્દન અજાણ છે.
આ ૫ ખતરનાક લક્ષણોને ક્યારેય સામાન્ય ન ગણો
કોરોના રેમેડીઝ લિમિટેડના એસોસિએટ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ અને મેડિકલ અફેર્સના હેડ ડો. અમીત સોની જણાવે છે કે, “હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ એ એકબીજા સાથે જોડાયેલી મેટાબોલિક સ્થિતિઓ છે. ઘણીવાર એક બીમારી બીજી બીમારીની સ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી દે છે.” જો શરીરમાં નીચે મુજબના સંકેતો વારંવાર જોવા મળે, તો તેને બિલકુલ નજરઅંદાજ ન કરવા જોઈએ, કારણ કે તે બ્લડ શુગર અને બ્લડ પ્રેશર બંને બગડવાની ચેતવણી હોઈ શકે છે:
૧. સતત માથાનો દુખાવો રહેવો (ખાસ કરીને સવારે ઉઠતી વખતે). ૨. આંખે ધૂંધળું દેખાવું કે દ્રષ્ટિ નબળી પડવી. ૩. પૂરતી ઊંઘ અને આરામ પછી પણ અસામાન્ય થાક લાગવો. ૪. પગની ઘૂંટીઓ અથવા પંજાના ભાગમાં વારંવાર સોજા આવવા. ૫. રાત્રિના સમયે વારંવાર પેશાબ (Urine) કરવા જવું પડવું.
ડાયાબિટીસ અને હાઈ બીપી કેવી રીતે ધમનીઓને બ્લોક કરે છે?
તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, જ્યારે શરીરમાં બ્લડ શુગરનું પ્રમાણ લાંબા સમય સુધી વધારે રહે છે, ત્યારે તે રક્તવાહિનીઓની અંદરની દીવાલોને નુકસાન પહોંચાડે છે. ડાયાબિટીસના કારણે લોહી વહન કરતી ધમનીઓ (Arteries) સખત અને સાંકડી બની જાય છે.
ધમનીઓ કડક થઈ જવાને કારણે હૃદયને સમગ્ર શરીરમાં શુદ્ધ લોહી પંપ કરવા માટે સામાન્ય કરતાં બમણી મહેનત કરવી પડે છે, જે અંતે હાઈ બ્લડ પ્રેશરમાં પરિણમે છે.
સહ્યાદ્રી સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ (પુણે) ના એન્ડોક્રિનોલોજી અને ડાયાબિટીસ વિભાગના ડાયરેક્ટર ડો. ઉદય ફડકે ના જણાવ્યા મુજબ, ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર કોઈપણ મોટા કે બહાર દેખાતા લક્ષણો વિના પણ શાંતિથી વ્યક્તિના શરીરમાં ઘર કરી શકે છે. જ્યારે આ બંને રોગ ભેગા થાય છે, ત્યારે હાર્ટ એટેક, બ્રેઈન સ્ટ્રોક, કિડની ફેલ્યોર અને આંખોની રોશની હંમેશા માટે જવાનો ખતરો અનેકગણો વધી જાય છે.
આંખોની નસોને થતું નુકસાન: અંધાપો આવવાનું જોખમ
આંખે ધૂંધળું દેખાવું, નજર સામે અચાનક કાળા ધાબા કે ટપકાં (Floater) તરતા દેખાવા અથવા કોઈ વસ્તુ પર ફોકસ કરવામાં તકલીફ પડવી એ માત્ર આંખોનો સામાન્ય થાક નથી. તબીબો ચેતવણી આપે છે કે આ લક્ષણો ‘ડાયાબિટીક રેટિનોપેથી’ (Diabetic Retinopathy) અથવા હાઈ બ્લડ પ્રેશરના કારણે આંખની નાજુક નસો ફાટી જવાનો કે લોહી ગંઠાઈ જવાનો સંકેત છે. જો સમયસર શુગર અને બીપી નિયંત્રિત કરવામાં ન આવે તો વ્યક્તિ કાયમી અંધાપાનો ભોગ બની શકે છે. તેથી, નિયમિત સમયાંતરે હેલ્થ ચેકઅપ કરાવવું અત્યંત અનિવાર્ય છે.
