Great Nicobar Project: શું છે 81,000 કરોડનો ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ? વિવાદો વચ્ચે કેન્દ્રએ ગણાવ્યા તેના ફાયદા
ભારતના સૌથી મહત્વકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ્સમાંના એક એવા ‘ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ’ને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદો વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે. શુક્રવારે જાહેર કરાયેલા એક વિગતવાર નિવેદનમાં સરકારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે આ પ્રોજેક્ટ માત્ર આર્થિક જ નહીં, પરંતુ ભારતની રણનીતિક અને સંરક્ષણ ક્ષમતાઓ માટે પણ અનિવાર્ય છે.
વિવાદ અને સરકારની સ્પષ્ટતા
તાજેતરમાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ આ 81,000 કરોડ રૂપિયાના પ્રોજેક્ટ સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે આક્ષેપ કર્યો હતો કે આ પ્રોજેક્ટ સ્થાનિક આદિવાસીઓ અને પર્યાવરણ માટે વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે. આ ટીકાઓના જવાબમાં સરકારે ‘FAQ’ (વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો) ના માધ્યમથી એક શ્વેતપત્ર જેવી સ્પષ્ટતા બહાર પાડી છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ પ્રોજેક્ટ કોઈ ઉતાવળિયું પગલું નથી, પરંતુ વર્ષોના સંશોધન અને આયોજનનું પરિણામ છે.
શા માટે આ પ્રોજેક્ટ ભારત માટે ગેમ-ચેન્જર છે?
સરકારે આ પ્રોજેક્ટના ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો ગણાવ્યા છે: વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ, સંરક્ષણ અને આર્થિક પ્રગતિ.
સમુદ્રી પ્રભુત્વ: ગ્રેટ નિકોબારની ભૌગોલિક સ્થિતિ એવી છે કે તે હિંદ મહાસાગર અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના પ્રવેશદ્વાર સમાન છે. અહીં ઈન્ટરનેશનલ ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ટર્મિનલ બનવાથી ભારત વૈશ્વિક લોજિસ્ટિક્સ મેપ પર એક શક્તિશાળી ખેલાડી તરીકે ઉભરી આવશે.
સંરક્ષણ મજબૂતી: આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ પર ભારતની સૈન્ય હાજરી વધારવી એ વર્તમાન ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિમાં અત્યંત જરૂરી છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતની જળસીમાઓની સુરક્ષામાં વધારો કરશે.
આર્થિક વિકાસ: આ પ્રોજેક્ટથી હજારો રોજગારીની તકો ઊભી થશે અને આ ક્ષેત્રમાં પર્યટન તેમજ વેપારને નવો વેગ મળશે.
પર્યાવરણ અને વિકાસ વચ્ચેનું સંતુલન
પર્યાવરણવાદીઓની ચિંતાઓને દૂર કરતા સરકારે જણાવ્યું છે કે પ્રોજેક્ટની મંજૂરી આપતા પહેલા ‘પર્યાવરણ પ્રભાવ મૂલ્યાંકન’ (EIA) ની કડક પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવી છે. પ્રોજેક્ટને કારણે થતા સંભવિત નુકસાનને રોકવા માટે આધુનિક ટેકનોલોજી અને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. જંગલો અને દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિનું રક્ષણ કરવા માટે સરકારે અનેક વૈકલ્પિક યોજનાઓ પણ તૈયાર કરી છે.
આદિવાસીઓના હિતોની રક્ષા
આ પ્રોજેક્ટનો સૌથી સંવેદનશીલ મુદ્દો ત્યાંની સ્થાનિક જનજાતિઓ, ખાસ કરીને શોમ્પેન અને જારવા સમુદાયોનો છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે:
જારવા પોલિસી (2004) અને શોમ્પેન પોલિસી (2015) ના તમામ નિયમોનું પાલન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
નિષ્ણાતોની બનેલી એમ્પાવર્ડ કમિટી સતત નિરીક્ષણ કરી રહી છે કે આદિવાસીઓની જીવનશૈલી કે તેમની સંસ્કૃતિ પર કોઈ આંચ ન આવે.
આ પ્રોજેક્ટ માટે આદિવાસી બાબતોના મંત્રાલય પાસેથી ‘નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ’ (NOC) પણ મેળવી લેવામાં આવ્યું છે.
વન અધિકાર અધિનિયમ (2006) હેઠળ આદિવાસીઓના તમામ કાયદેસરના હક્કો સુરક્ષિત રાખવાની ખાતરી અપાઈ છે.
કેન્દ્ર સરકારના મતે, ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ એ ‘નવા ભારત’ના નિર્માણની દિશામાં એક સાહસિક પગલું છે, જ્યાં દેશની સુરક્ષા અને આદિવાસી સંસ્કૃતિનું જતન એકસાથે કરવામાં આવશે.
