કેન્દ્ર સરકારનો મોટો નિર્ણય: પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરના વિન્ડફોલ ટેક્સમાં ફેરફાર, નવા દરો લાગુ
કેન્દ્ર સરકારે ગુરુવારે મોડી રાત્રે દેશના બળતણ ક્ષેત્રને લગતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સરકારે ઇંધણના નિકાસ પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સના દરોમાં મોટો ફેરફાર જાહેર કર્યો છે. આ સુધારેલા નવા દરો શુક્રવારથી સમગ્ર દેશમાં અમલી બની ગયા છે, જેની સીધી અસર પેટ્રોલ અને ડીઝલની નિકાસ નીતિ પર જોવા મળશે.

પેટ્રોલના નિકાસ ટેક્સમાં પાંચ ગણો વધારો
સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા નિયમો અનુસાર પેટ્રોલના નિકાસ પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સમાં પાંચ ગણો વધારો કરાયો છે. આ ટેક્સ પ્રતિ લીટર ૦.૫૦ રૂપિયાથી વધારીને ૨.૫૦ રૂપિયા કરી દેવામાં આવ્યો છે. સરકારના આ કડક પગલાનો મુખ્ય હેતુ સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલનો પુરવઠો જાળવી રાખવાનો અને દેશમાં ઇંધણની અછત ઊભી ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
ડીઝલના નિકાસ ટેક્સમાં રાહત અને એટીએફ દરો
બીજી તરફ, ડીઝલની નિકાસ કરનારી કંપનીઓને સરકારે મોટી રાહત આપી છે. ડીઝલ પરનો વિન્ડફોલ ટેક્સ પ્રતિ લીટર ૧૬ રૂપિયાથી ઘટાડીને ૮.૫૦ રૂપિયા કરવામાં આવ્યો છે, એટલે કે તેમાં ૭.૫૦ રૂપિયાનો કાપ મૂકાયો છે. સીબીઆઈસીના જણાવ્યા મુજબ એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (એટીએફ) અને સ્થાનિક વપરાશના ઇંધણના દરો યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર અને સમીક્ષા પ્રક્રિયા
સરકાર દર ૧૫ દિવસે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલીયમ પેદાશોના ભાવની સમીક્ષા કરે છે. વૈશ્વિક બજારની અસ્થિરતા અને કિંમતોમાં થતા ઉતાર-ચઢાવને ધ્યાનમાં રાખીને ટેક્સના દર નક્કી થાય છે. પ્રથમ વખત જુલાઈ ૨૦૨૨માં લાદવામાં આવેલો આ ટેક્સ વચ્ચે હટાવાયો હતો, પરંતુ વૈશ્વિક તણાવ અને તેલના ભાવ વધતા તેને માર્ચ ૨૦૨૬માં પુનઃ લાગુ કરાયો હતો.

સ્થાનિક પુરવઠો જાળવવા ટેક્સની જરૂરિયાત
સરકાર વિન્ડફોલ ટેક્સ એટલા માટે વધારે છે જેથી તેલ ઉત્પાદક કંપનીઓ વધુ નફાની લાલચમાં દેશનું તમામ ઇંધણ વિદેશોમાં નિકાસ ન કરી દે. જો કંપનીઓ માત્ર નિકાસ પર ધ્યાન આપે તો દેશમાં બળતણની ભારે તંગી સર્જાઈ શકે છે. નિકાસ પર ટેક્સ વધારવાથી કંપનીઓ દેશની અંદર જ પર્યાપ્ત જથ્થો વેચવા માટે પ્રોત્સાહિત થાય છે.
શું છે વિન્ડફોલ ટેક્સ અને તેનું મહત્વ
જ્યારે કોઈ ક્ષેત્ર કે કંપનીને આંતરરાષ્ટ્રીય સંકટ કે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં અચાનક અપ્રત્યાશિત મોટો નફો થાય છે, ત્યારે વિન્ડફોલ ગેન્સ ટેક્સ લાદવામાં આવે છે. વૈશ્વિક કિંમતો વધતાં કંપનીઓ સ્થાનિક પુરવઠાના ભોગે નિકાસ વધારી દે છે. આવી કટોકટીની સ્થિતિને નિયંત્રણમાં રાખવા અને દેશની ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા સરકાર આ વિશેષ ટેક્સનો ઉપયોગ કરે છે.
