યુદ્ધ અને મોંઘવારી છતાં કેમ ઘટી રહ્યા છે સોનાના ભાવ? ડોલરથી લઈને વ્યાજદર સુધીનાં 5 કારણો
સોનાને હંમેશાં મુશ્કેલ સમયનું સુરક્ષિત રોકાણ માનવામાં આવ્યું છે. જ્યારે શેરબજારમાં મોટો ઘટાડો આવે, મોંઘવારી વધે અથવા દુનિયામાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાય ત્યારે રોકાણકારો સોનામાં પૈસા લગાવવાનું પસંદ કરે છે. પરંતુ હાલમાં પરિસ્થિતિ કંઈક અલગ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવ સતત ઘટી રહ્યા છે અને કિંમતી ધાતુ એક વર્ષના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. એટલું જ નહીં, સોનું 2015 પછીના સૌથી ખરાબ વર્ષ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

અમેરિકી ડોલરની મજબૂતીથી સોનાની માંગ પર અસર
સોનાના ભાવમાં ઘટાડાનું સૌથી મોટું કારણ અમેરિકી ડોલરની મજબૂતી છે. ડોલર એપ્રિલ 2025 પછીના પોતાના સૌથી મજબૂત સ્તરની નજીક પહોંચી રહ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાની ખરીદી અને વેચાણ મુખ્યત્વે અમેરિકી ડોલરમાં થાય છે. તેથી જ્યારે ડોલર મજબૂત બને છે ત્યારે અન્ય દેશોની કરન્સી ધરાવતા ખરીદદારો માટે સોનું મોંઘું બને છે. પરિણામે તેની માંગ ઘટે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવ પર દબાણ વધે છે.
અમેરિકામાં વ્યાજદર વધવાની શક્યતાએ રોકાણકારોની ચિંતા વધારી
સોનાના ભાવ ઘટવાનું બીજું મહત્વનું કારણ અમેરિકામાં વ્યાજદર વધવાની શક્યતા છે. બજારમાં એવી આશંકા છે કે ડિસેમ્બરમાં અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજદરમાં 0.25 ટકાનો વધારો કરી શકે છે. કેટલાક રોકાણકારો 0.50 ટકાના વધારાની પણ શક્યતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. સોનામાં રોકાણ કરવાથી બેંકની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ અથવા સરકારી બોન્ડની જેમ નિયમિત વ્યાજ મળતું નથી. તેથી વ્યાજદર વધે ત્યારે રોકાણકારો સોનામાંથી નાણાં કાઢીને વધુ વળતર આપતા વિકલ્પો તરફ વળી શકે છે.
અમેરિકા-ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધની અસર
સામાન્ય રીતે યુદ્ધ અને વૈશ્વિક તણાવના સમયમાં સોનાની માંગ વધે છે, પરંતુ આ વખતે પરિસ્થિતિ વિપરીત જોવા મળી રહી છે. અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થયો છે. તેના કારણે વૈશ્વિક મોંઘવારી વધવાની આશંકા ઊભી થઈ છે. મોંઘવારી વધે તો વ્યાજદર પણ ઊંચા રહી શકે છે. આ જ કારણ છે કે યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ હોવા છતાં સોનાને અપેક્ષિત સુરક્ષિત રોકાણનો ફાયદો મળી રહ્યો નથી.

શેરબજારમાં નુકસાન થતાં રોકાણકારો સોનું વેચી રહ્યા છે
સોનાના ભાવમાં ઘટાડાનું ચોથું કારણ શેરબજારમાં જોવા મળતી અસ્થિરતા છે. સામાન્ય રીતે શેરબજાર ઘટે ત્યારે રોકાણકારો સોનામાં રોકાણ વધારે છે, પરંતુ આ વખતે કેટલાક રોકાણકારો પોતાની નુકસાની પૂરી કરવા માટે સોનું વેચી રહ્યા છે. અમેરિકાની ચિપ બનાવતી કંપની એનવીડિયાના બજાર મૂલ્યમાં ઓક્ટોબરની શરૂઆતથી 13 નવેમ્બર સુધીમાં લગભગ 1.9 ટ્રિલિયન ડોલરનો ઘટાડો થયો હતો. આવી સ્થિતિમાં રોકાણકારો અન્ય રોકાણોમાં થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરવા રોકડ એકત્ર કરી રહ્યા છે.
દુનિયાની સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદીમાં પણ આવી શકે છે ઘટાડો
સોનાના ભાવને અસર કરતું પાંચમું મોટું કારણ વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો દ્વારા કરવામાં આવતી ખરીદીની ગતિ છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના અંદાજ પ્રમાણે, જાન્યુઆરીથી સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન વિશ્વની કેન્દ્રીય બેંકોએ આશરે 675 ટન સોનાની ખરીદી કરી હતી. જોકે, હવે આ ખરીદીની ગતિ ધીમી પડવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. કેન્દ્રીય બેંકોની માંગ ઘટે તો બજારમાં સોનાની કિંમતો પર દબાણ વધી શકે છે. આમ, મજબૂત ડોલર, વ્યાજદરની ચિંતા, યુદ્ધની અસર, શેરબજારની અસ્થિરતા અને કેન્દ્રીય બેંકોની ખરીદીમાં નરમાઈ સોનાના ઘટાડા પાછળનાં મુખ્ય કારણો છે.
