ગુજરાત સહિત 6 નવા જિલ્લાઓમાં Gold Hallmarking ફરજિયાત, જાણો ગ્રાહકો અને જ્વેલર્સ પર શું થશે અસર
સોનું ખરીદનારા ગ્રાહકો માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટો નિર્ણય લીધો છે. હવે દેશના વધુ છ જિલ્લાઓમાં સોનાના દાગીના પર હોલમાર્કિંગ ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું છે. આ નિર્ણય બાદ દેશના કુલ 398 જિલ્લાઓમાં હોલમાર્ક વગર સોનાના ઘરેણાંનું વેચાણ કરવું ગેરકાયદેસર બની ગયું છે. આ નિયમનો મુખ્ય હેતુ સોનાની શુદ્ધતા જાળવવાનો અને ગ્રાહકોને છેતરપિંડીથી બચાવવાનો છે. ખાસ કરીને તહેવારો અને લગ્નસરાની સિઝનમાં સોનાની ખરીદી કરતા લોકોને આ નિર્ણયથી મોટો ફાયદો થઈ શકે છે. હવે ગ્રાહકોને દાગીનાની શુદ્ધતા અંગે વધુ વિશ્વાસ મળશે અને જ્વેલર્સની જવાબદારી પણ વધશે.
સરકારની નવી અધિસૂચના શું કહે છે?
ગ્રાહકોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને ગ્રાહક બાબતોના વિભાગ (Department of Consumer Affairs) દ્વારા 2 નવેમ્બર 2026ના રોજ રાજપત્ર અધિસૂચના S.O. 5997(E) જાહેર કરવામાં આવી છે. આ ચોથા સુધારા આદેશ હેઠળ ભારતીય માનક બ્યૂરો અધિનિયમ, 2016ની કલમ 14 અને 16 મુજબ નવા જિલ્લાઓને ફરજિયાત હોલમાર્કિંગના દાયરામાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. આ આદેશ લાગુ થયા બાદ સંબંધિત જિલ્લાઓમાં BIS સ્ટાન્ડર્ડ માર્ક અને HUID વગર સોનાના દાગીનાનું ઉત્પાદન, સંગ્રહ કે વેચાણ કરવું દંડનીય ગુનો ગણાશે. એટલે કે હવે જ્વેલર્સ માટે નિયમોનું પાલન કરવું ફરજિયાત બનશે અને ગ્રાહકોને પણ ખરીદી વખતે વધુ સુરક્ષા મળશે.
કયા 6 નવા જિલ્લાઓમાં હોલમાર્કિંગ ફરજિયાત બન્યું?
સરકારે જાહેર કરેલી નવી યાદીમાં દેશના પાંચ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દિલ્હીના જિલ્લાઓનો સમાવેશ કર્યો છે. તેમાં બિહારનો પશ્ચિમ ચંપારણ, દિલ્હીના દક્ષિણ પશ્ચિમ દિલ્હી, ગુજરાતનો પંચમહાલ, ઉત્તર પ્રદેશના બુલંદશહર અને સંત કબીર નગર તેમજ ઉત્તરાખંડનો રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લો સામેલ છે. આ છ જિલ્લાઓનો ઉમેરો થતાં ફરજિયાત હોલમાર્કિંગનો વિસ્તાર અગાઉના 392 જિલ્લાઓથી વધીને હવે 398 જિલ્લાઓ સુધી પહોંચી ગયો છે. આ નિયમ દેશના 26 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. એટલે કે હવે આ વિસ્તારોમાં સોનાના દાગીનાનો વેપાર કરતા તમામ સંબંધિત જ્વેલર્સે નવા નિયમોનું પાલન કરવું પડશે.
જ્વેલર્સ માટે હવે કયા નિયમોનું પાલન કરવું પડશે?
નવા નિયમો લાગુ થયા બાદ આ છ જિલ્લાઓમાં વેપાર કરતા જ્વેલર્સે ભારતીય માનક બ્યૂરો એટલે કે BISના પોર્ટલ પર રજિસ્ટ્રેશન કરાવવું પડશે. આ ઉપરાંત પોતાના સોનાના દાગીનાને માન્ય હોલમાર્કિંગ સેન્ટર પર મોકલીને તેની શુદ્ધતાની ચકાસણી કરાવવી પણ જરૂરી રહેશે. હોલમાર્કિંગ વગરના દાગીનાનું વેચાણ કરવાથી કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ ફરજિયાત નિયમ 14, 18, 20, 22, 23 અને 24 કેરેટની શુદ્ધતા ધરાવતા સોનાના દાગીનાઓ પર લાગુ પડે છે. તેથી જ્વેલર્સે પોતાના સ્ટોક અને વેચાણની પ્રક્રિયામાં જરૂરી ફેરફારો કરવા પડશે, જેથી ગ્રાહકોને નિયમ મુજબના હોલમાર્કવાળા ઘરેણાં મળી શકે.
ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે? સોનાની શુદ્ધતાની મળશે ખાતરી
આ નિર્ણયનો સૌથી મોટો ફાયદો સામાન્ય ગ્રાહકોને થવાનો છે. હોલમાર્કિંગ દ્વારા જાણી શકાય છે કે ખરીદવામાં આવતા સોનાના દાગીનામાં ખરેખર કેટલા પ્રમાણમાં શુદ્ધ સોનું છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ જ્વેલર ગ્રાહકને 18 કેરેટ અથવા 20 કેરેટનું સોનું આપીને 22 કેરેટના ભાવ વસૂલવાનો પ્રયાસ કરે, તો હોલમાર્કિંગના કારણે આવી છેતરપિંડી પકડવામાં મદદ મળી શકે છે. હોલમાર્ક ગ્રાહકને દાગીનાની ગુણવત્તા અંગે વિશ્વસનીય માહિતી આપે છે. આ ઉપરાંત બિલમાં દર્શાવેલી શુદ્ધતા અને દાગીનામાં રહેલા સોનાની વાસ્તવિક શુદ્ધતા વચ્ચેનો તફાવત પણ તપાસી શકાય છે. આમ, સોનાની ખરીદી વધુ પારદર્શક અને સુરક્ષિત બનશે.
HUID નંબરથી ઘરે બેઠા ચકાસી શકશો સોનાની શુદ્ધતા
હોલમાર્કવાળા દરેક સોનાના દાગીના પર હોલમાર્ક યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન એટલે કે HUID નંબર આપવામાં આવે છે. આ છ આંકડાનો વિશિષ્ટ ઓળખ નંબર દાગીનાની ઓળખ અને તેની સાથે જોડાયેલી વિગતો જાણવા માટે ઉપયોગી છે. ગ્રાહકો BIS Care મોબાઇલ એપ દ્વારા આ નંબર દાખલ કરીને અથવા સ્કેન કરીને દાગીનાની હોલમાર્કિંગ સંબંધિત વિગતો ચકાસી શકે છે. તેથી સોનું ખરીદતી વખતે માત્ર દુકાનદારની વાત પર વિશ્વાસ કરવાને બદલે ગ્રાહકોએ બિલ અને HUID નંબર બંને તપાસવા જોઈએ. ખાસ કરીને મોંઘા દાગીના ખરીદતી વખતે આટલી સાવચેતી રાખવાથી ભવિષ્યમાં નુકસાન થવાની શક્યતા ઘટી શકે છે અને તમારી મહેનતની કમાણી સુરક્ષિત રહી શકે છે.
