Election voting ink price: ભારતની લોકશાહી શાહી: એક ટીપામાં છુપાયેલું લોકશાહીનું વચન
બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીના પહેલા તબક્કામાં મતદાન ચાલી રહ્યું છે, અને દરેક મતદારની આંગળી પર દેખાતું વાદળી રંગનું નિશાન ફરી એકવાર સમાચારમાં છે. તે ફક્ત શાહીનો ડાઘ નથી, પરંતુ લોકશાહીમાં નાગરિક ભાગીદારીની અખંડિતતા અને ઓળખની ગેરંટી છે.
આ વાદળી શાહી થોડીક સેકંડમાં કાળી થઈ જાય છે અને અઠવાડિયા સુધી અસ્પૃશ્ય રહે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ “જાદુઈ શાહી” ક્યાં બને છે અને તે આટલી ટકાઉ કેમ છે?
એકમાત્ર કંપની જે આ રહસ્ય જાણે છે
દેશમાં ફક્ત એક જ સરકારી કંપની – મૈસુર પેઇન્ટ્સ એન્ડ વાર્નિશ લિમિટેડ (MPVL) – આ ખાસ અમીટ શાહીનું ઉત્પાદન કરવા માટે જવાબદાર છે.
આ કંપની કર્ણાટકના મૈસુરમાં સ્થિત છે અને 1962 થી દરેક લોકસભા, વિધાનસભા અને પંચાયત ચૂંટણી માટે આ શાહીનું ઉત્પાદન કરી રહી છે.
આ શાહીનું ફોર્મ્યુલા “ટોપ સિક્રેટ” છે – તે નેશનલ ફિઝિકલ લેબોરેટરી (NPL) દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું અને MPVL ને સોંપવામાં આવ્યું હતું. અન્ય કોઈ કંપનીને તેનું ઉત્પાદન કરવાની કાનૂની પરવાનગી નથી.
રસપ્રદ વાત એ છે કે MPVL માત્ર ચૂંટણી શાહી જ નહીં પરંતુ ભારતીય ચલણી નોટો છાપવા માટે વપરાતી ખાસ શાહી પણ બનાવે છે.
લોકશાહીની વિશ્વસનીયતા માત્ર 25 પૈસાથી નક્કી થાય છે.
દરેક ચૂંટણી દરમિયાન આ શાહી નાની કાચની શીશીઓમાં વહેંચવામાં આવે છે. દરેક શીશીમાં 10 મિલિગ્રામ શાહી હોય છે, જેની કિંમત આશરે ₹174 છે.
આ એક શીશી લગભગ 700 મતદારોના ફિંગરપ્રિન્ટ્સ ચિહ્નિત કરી શકે છે. આનો અર્થ એ કે દરેક મતદારની કિંમત ફક્ત 25 પૈસા છે – અને આ 25 પૈસા ચૂંટણી પ્રક્રિયાને પારદર્શક રાખે છે.
આ શાહીની અવિભાજ્યતા પાછળનું રહસ્ય શું છે?
આ અવિભાજ્ય શાહીમાં મુખ્ય ઘટક સિલ્વર નાઈટ્રેટ છે.
જ્યારે તે ત્વચાના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે શાહીમાં હાજર સોડિયમ ક્લોરાઇડ સાથે રાસાયણિક રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે, ધીમે ધીમે વાદળીથી કાળો રંગ બદલી નાખે છે.
આ શાહી પાણી અને ડિટર્જન્ટ માટે પણ પ્રતિરોધક છે કારણ કે તે ત્વચાની સપાટી નીચે ઘૂસી જાય છે. આ નિશાન ત્યારે જ અદૃશ્ય થઈ જાય છે જ્યારે જૂના ત્વચા કોષો કુદરતી રીતે ખરી જાય છે – આમાં એક મહિના જેટલો સમય લાગી શકે છે.
ભવિષ્યની દિશા: શીશીઓથી માર્કર પેન સુધી
MPVL હવે એક નવી ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહ્યું છે જે કાચની શીશીઓને “અવિભાજ્ય શાહી માર્કર પેન” થી બદલવાની યોજના ધરાવે છે.
જો સફળ થાય, તો આ મતદાન પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી અને વધુ અનુકૂળ બનાવશે.
