ફેક વીડિયો હટાવવામાં વિલંબ કેમ? ગૂગલ અને મેટાને કોર્ટનો સવાલ અને કડક સૂચના
ગુજરાત હાઈકોર્ટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા બનાવવામાં આવતા ‘ડીપફેક’ વીડિયો અને ફોટાઓના પ્રસારને રોકવા માટે દાખલ કરવામાં આવેલી જનહિત અરજી પર મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સુનિતા અગ્રવાલ અને ન્યાયમૂર્તિ ડી. એન. રેની બેન્ચે મેટા ઇન્ડિયા, ગૂગલ, એક્સ (X), રેડિટ અને સ્ક્રિબ્ડ જેવી ટેકનોલોજી કંપનીઓને નોટિસ પાઠવી છે. અદાલતે આ કંપનીઓને 8 મે સુધીમાં જવાબ દાખલ કરવા આદેશ આપ્યો છે અને સૂચના આપી છે કે આઈટી એક્ટ, 2000 ના નિયમોનું ચુસ્ત પાલન કરીને ગેરકાયદેસર સામગ્રી હટાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારના ‘સહયોગ પોર્ટલ’ સાથે તાત્કાલિક જોડાવું પડશે.
કેન્દ્ર સરકારે અદાલતમાં સોગંદનામું રજૂ કરીને જણાવ્યું હતું કે ઓક્ટોબર 2024 માં ‘સહયોગ પોર્ટલ’ બનાવવામાં આવ્યું હતું જેથી ગેરકાયદેસર સામગ્રી વિરુદ્ધ તમામ એજન્સીઓ અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ સાથે મળીને ઝડપી કાર્યવાહી કરી શકે. ગૃહ મંત્રાલયે નોંધ્યું હતું કે મેટા અને ગૂગલ જેવી કંપનીઓએ આ દિશામાં કામગીરી સુધારી છે, પરંતુ એક્સ (X) જેવા પ્લેટફોર્મ તરફથી યોગ્ય પ્રતિસાદ મળી રહ્યો નથી. આંકડા મુજબ, 2024 થી 2026 દરમિયાન એક્સને મોકલવામાં આવેલી 94 નોટિસોમાંથી માત્ર 13 ના જ ઔપચારિક જવાબો પ્રાપ્ત થયા છે, જે અત્યંત ચિંતાજનક બાબત છે.
અરજદાર વિકાસ નાયરે પોતાની અરજીમાં જણાવ્યું હતું કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર એઆઈ દ્વારા નિર્મિત ભ્રામક વીડિયો જાહેર વ્યવસ્થા અને તંદુરસ્ત લોકશાહી માટે ગંભીર ખતરો છે. તેમણે સરકાર પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે ડીપફેક જેવી ઝડપથી બદલાતી ટેકનોલોજીને નિયંત્રિત કરવા માટે કોઈ ચોક્કસ કાયદો કે મિકેનિઝમ બનાવવામાં નિષ્ફળતા મળી છે. અદાલતે આ મામલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મધ્યસ્થી કંપનીઓએ કાયદાકીય માળખા હેઠળ રહીને તપાસ એજન્સીઓને સહકાર આપવો અનિવાર્ય છે, જેથી ગુનેગારોની ઓળખ કરી શકાય અને ભ્રામક માહિતીને ફેલાતી અટકાવી શકાય.
અદાલતની નોટિસ: મેટા, ગૂગલ, એક્સ (X) અને રેડિટ જેવી મોટી કંપનીઓને 8 મે સુધીમાં સ્પષ્ટતા કરવા જણાવાયું છે.
સહયોગ પોર્ટલ: ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટને ત્વરિત હટાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારનું આ એક સિંગલ વિન્ડો પ્લેટફોર્મ છે.
એક્સ (X) ની બેદરકારી: કુલ 94 ફરિયાદોમાંથી એક્સે માત્ર 13 પર જ કાર્યવાહી કરી હોવાનું કેન્દ્રએ કોર્ટને જણાવ્યું છે.
લોકશાહી માટે ખતરો: ડીપફેક વીડિયો દ્વારા ખોટી માહિતી ફેલાવીને જાહેર શાંતિ જોખમાવવાની ભીતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
કાયદાકીય જરૂરિયાત: બદલાતી ટેકનોલોજી સાથે નવા અને કડક નિયમો બનાવવાની અરજદાર દ્વારા માંગ કરવામાં આવી છે.
