તેલના ભાવમાં વધારો, શું 2008નું પુનરાવર્તન થશે?
ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય: ઈરાન-ઈઝરાયલ સંઘર્ષ અને અમેરિકા અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવની અસર હવે વૈશ્વિક બજારો પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. ઊર્જા બજાર સૌથી વધુ પ્રભાવિત થઈ રહ્યું છે.
સોમવારે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $120 ની આસપાસ પહોંચી ગયા હતા, જેના કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડવાની આશંકા વધી રહી છે.
તેલના ભાવમાં આ ઉછાળો લોકોને તે સમયની યાદ અપાવી રહ્યો છે જ્યારે 2008માં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $147 ની સર્વકાલીન ઉચ્ચતમ સપાટીએ પહોંચ્યા હતા. રસપ્રદ વાત એ છે કે, તે સમયે ભાવમાં તીવ્ર વધારો કોઈ મોટા યુદ્ધ કે ભૂ-રાજકીય સંઘર્ષને કારણે નહોતો.
કિંમતો પહેલાથી જ વધી રહી હતી
યુએસ એનર્જી ઇન્ફર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (EIA) ના ડેટા અનુસાર, તેલના ભાવમાં વધારો ઘણા વર્ષો પહેલા શરૂ થઈ ગયો હતો.
જ્યારે 2003માં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $30 ની આસપાસ હતા, ત્યારે 2008ની શરૂઆતમાં તે $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર વધી ગયા હતા. આ ઉછાળો વધતી જતી વૈશ્વિક ઊર્જા માંગનો સંકેત આપે છે.
ભાવ કેમ વધે છે
તે સમયગાળા દરમિયાન તેલના ભાવમાં રેકોર્ડબ્રેક વધારા પાછળ ઘણા આર્થિક અને બજાર સંબંધિત પરિબળો હતા.
1. ઉભરતા અર્થતંત્રોમાં વધતી માંગ
ભારત અને ચીન જેવા ઉભરતા અર્થતંત્રોમાં ઝડપી ઔદ્યોગિકીકરણને કારણે ઊર્જા માંગમાં ઝડપી વધારો થયો. આનાથી તેલનો વપરાશ વધ્યો અને કિંમતો પર દબાણ આવ્યું.
2. ધીમું ઉત્પાદન
બીજી બાજુ, વધતી જતી વૈશ્વિક માંગની તુલનામાં તેલનું ઉત્પાદન ધીમું રહ્યું, જેના કારણે બજારમાં પુરવઠાનું દબાણ વધ્યું.
3. નબળો ડોલર
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડોલરના મૂલ્યમાં ઘટાડાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ પર અસર પડી. નબળા ડોલરને કારણે ઘણા દેશો માટે તેલની ખરીદી પ્રમાણમાં સસ્તી થઈ, જેના કારણે માંગમાં વધુ વધારો થયો.
4. સટ્ટા અને રોકાણકારોની સંડોવણીમાં વધારો
ફેડરલ રિઝર્વ બેંક ઓફ સેન્ટ. લુઇસના એક અભ્યાસ મુજબ, 2000 ના દાયકાના મધ્યમાં તેલ વાયદા બજારમાં રોકાણકારોની વધતી ભાગીદારીએ ભાવમાં વધઘટને વધુ વેગ આપ્યો.
હેજ ફંડ્સ અને મોટા સંસ્થાકીય રોકાણકારો દ્વારા કોમોડિટી બજારમાં મોટા પાયે રોકાણ દ્વારા તેલના ભાવમાં તેજીને વધુ વેગ મળ્યો.
