ઈરાન-અમેરિકા તણાવની અસર, કાચા તેલના ભાવમાં ઉછાળો! શું ફરી $125ને પાર જશે ક્રૂડ?
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ફરી એકવાર તેજી જોવા મળી રહી છે. આખા અઠવાડિયા દરમિયાન ભાવમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ રહ્યા બાદ શુક્રવારની સવારે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ 100 ડૉલર પ્રતિ બેરલની નજીક પહોંચી ગયા હતા. બીજી તરફ અમેરિકન WTI ક્રૂડમાં પણ વધારો નોંધાયો હતો. આ વધઘટ પાછળ મધ્યપૂર્વમાં વધતું તણાવ, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો સંઘર્ષ તથા વૈશ્વિક તેલ સપ્લાયને લઈને ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતા મુખ્ય કારણો માનવામાં આવી રહ્યા છે.
1. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ફરી વધ્યા, બ્રેન્ટ 100 ડૉલરની નજીક
શુક્રવારે સવારે ભારતીય સમય અનુસાર આશરે 7 વાગ્યે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સમાં 1.6 ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો અને તેનો ભાવ 99.86 ડૉલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચ્યો હતો. જ્યારે અમેરિકન વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ એટલે કે WTI ક્રૂડ 1.15 ટકા વધીને 91.56 ડૉલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું. આ તેજીથી વૈશ્વિક બજારમાં ફરી મોંઘવારી અને ઇંધણના ભાવને લઈને ચિંતા વધી છે.
2. એક જ અઠવાડિયામાં ક્રૂડના ભાવમાં મોટો ઉતાર-ચઢાવ
આ અઠવાડિયે બુધવારે આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી હતી. તેના કારણે બ્રેન્ટ અને WTI બંનેના ભાવમાં 8 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. બંને બેન્ચમાર્ક 31 ઓગસ્ટ પછીના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગયા હતા. જોકે, આ ઘટાડો લાંબો સમય ટક્યો નહોતો. ગુરુવારે બજારમાં ફરી ખરીદી શરૂ થતાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ 3.8 ટકા વધીને 98.29 ડૉલર અને WTI 2.7 ટકા વધીને 90.52 ડૉલર પર બંધ થયું હતું.
3. અમેરિકાના મધ્યસત્ર ચૂંટણી પરિણામોથી બદલાઈ શકે છે સ્થિતિ
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આવેલી તેજી પાછળ રાજકીય પરિસ્થિતિ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણીમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીએ કોંગ્રેસનાં બંને ગૃહોમાં નિયંત્રણ મેળવ્યું હોવાના અહેવાલો વચ્ચે ઈરાન સાથેના સંઘર્ષ અંગે નવી રાજદ્વારી શક્યતાઓની ચર્ચા શરૂ થઈ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ રાજકીય બદલાવથી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ઈરાન સામેની લશ્કરી કાર્યવાહી માટે મળતો ટેકો મર્યાદિત થઈ શકે છે. બીજી તરફ, તેહરાન પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે મધ્યસ્થીઓના પ્રસ્તાવોની સમીક્ષા કરી રહ્યું હોવાના અહેવાલો પણ બજાર માટે રાહતરૂપ બન્યા છે.
4. હોર્મુઝની ખાડી પર ઈરાનની શરતથી તેલ સપ્લાયને જોખમ
રાજદ્વારી પ્રયાસો છતાં તેલની હેરફેરને લઈને ચિંતા યથાવત્ છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેના બંદરો પરથી અમેરિકાની નૌકાદળની નાકાબંધી દૂર કરવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સંપૂર્ણપણે ખોલવામાં નહીં આવે. આ ઉપરાંત ઈરાને પોતાના પરના પ્રતિબંધોમાં રાહત અને જપ્ત કરાયેલી સંપત્તિઓ મુક્ત કરવાની માગ પણ કરી છે. વિશ્વના તેલ વેપાર માટે આ દરિયાઈ માર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોવાથી અહીં કોઈપણ અવરોધ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારને અસર કરી શકે છે.
5. દરિયામાં જહાજો પર હુમલા અને રિફાઇનરીઓ પર વધતા જોખમ
દરમિયાન, પર્શિયન ગલ્ફ વિસ્તારમાં વેપારી જહાજોની સુરક્ષાને લઈને પણ ગંભીર ચિંતા છે. યુકે મેરીટાઇમ ટ્રેડ ઓપરેશન્સના અહેવાલ મુજબ, રવિવારથી અત્યાર સુધી જહાજો સંબંધિત ઓછામાં ઓછી પાંચ ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સે પણ હોર્મુઝ વિસ્તારમાં બે ઓઇલ ટેન્કર અને એક ટગબોટમાં આગ લાગવાની ઘટનાઓની જાણ કરી છે. બીજી તરફ, યમનના હૂતી બળવાખોરોના હુમલાને ધ્યાનમાં રાખીને સાઉદી અરેબિયાએ યાન્બુના તેલ નિકાસ કેન્દ્ર માટે સુરક્ષા એલર્ટ જાહેર કર્યું છે.
6. ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ ફરી 125 ડૉલર સુધી પહોંચી શકે છે?
રિસર્ચ ફર્મ યુરેશિયા ગ્રુપના અંદાજ મુજબ, ઈરાન પર અમેરિકાના નવા હુમલાની શક્યતા 65 ટકાથી ઘટાડીને 60 ટકા કરવામાં આવી છે. જ્યારે રાજદ્વારી સમજૂતીની શક્યતા 20 ટકાથી ઘટાડીને માત્ર 10 ટકા ગણવામાં આવી છે. લાંબા સમય સુધી સંઘર્ષ ચાલુ રહેવાની શક્યતા 15 ટકાથી વધારીને 30 ટકા કરવામાં આવી છે. ફર્મે ચેતવણી આપી છે કે જો તણાવ ફરી વધશે તો બ્રેન્ટ ક્રૂડ 110થી 125 ડૉલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે.
ભારત પર શું અસર થઈ શકે?
ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ સતત ઊંચા રહે તો પેટ્રોલ, ડીઝલ, પરિવહન ખર્ચ અને અન્ય ચીજવસ્તુઓની કિંમતો પર દબાણ વધી શકે છે. જોકે, ક્રૂડના ભાવમાં વધારો થતાં જ સ્થાનિક ઇંધણના ભાવમાં તરત વધારો થશે એવું જરૂરી નથી. તેના પર સરકારી નીતિ, ટેક્સ અને ઓઇલ કંપનીઓના નિર્ણયોની પણ અસર પડે છે.
