અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ કરાર પૂર્ણ: ક્રૂડ ઓઇલ $90 ને પાર, ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર પડશે બોજ
પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ હળવો થવાને બદલે વધુ ઘેરો બની રહ્યો છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતોમાં ફરી એકવાર મોટો ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે. વિશ્વભરમાં તેલ પુરવઠાને લઈને ઊભી થયેલી અસુરક્ષાની ભાવનાથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા છે. વૈશ્વિક સ્તરે તેલ મોંઘું થવાની સીધી અસર ભારત જેવા મોટા આયાતકાર દેશો પર પડે છે. આવનારા દિવસોમાં કાચા તેલના વધતા ભાવ ભારતીય નાગરિકોના ખિસ્સા અને દેશના આર્થિક બજેટ પર મોટો બોજ નાખી શકે છે.
બજારની વર્તમાન સ્થિતિ અને રેકોર્ડ ભાવ વધારો
બજારમાં અચાનક આવેલી આ ઝડપી તેજીના તાજેતરના આંકડા ચિંતાજનક છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રિજ ક્રૂડ (Brent Crude) વાયદો ૭ સેન્ટ અથવા ૦.૦૮ ટકાના વધારા સાથે પ્રતિ બેરલ ૯૦.૯૪ ડોલરની સપાટીએ પહોંચી ગયો છે. બીજી તરફ, અમેરિકી વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ વાયદામાં પણ ૫૩ સેન્ટ એટલે કે ૦.૬૩ ટકાનો વધારો નોંધાયો છે, જેના પછી તે ૮૫.૦૩ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ કરી રહ્યો છે. નોંધનીય છે કે બ્રિજ અને WTI ક્રૂડ બંને જુલાઈના અંત પછીના પોતાના સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા છે, જે બજારમાં વધતી જતી અનિશ્ચિતતા દર્શાવે છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો વિવાદ તેજીનું મુખ્ય કારણ
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના ભાવમાં લાગેલી આ આગનું સૌથી મોટું કારણ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો શાંતિ કરાર પૂર્ણ થવો છે. ૧૭ ઓગસ્ટના રોજ બંને દેશો વચ્ચે થયેલા યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) ની સમયસીમા સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. ચાલુ વર્ષના જૂન મહિનામાં વોશિંગ્ટન અને તેહરાને એક સમજૂતી પત્ર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. જેનો મુખ્ય હેતુ બંને પક્ષોને ૬૦ દિવસનો સમય આપવાનો હતો જેથી તેઓ વાટાઘાટો દ્વારા કાયમી ઉકેલ શોધી શકે. પરંતુ આ સમયમર્યાદા કોઈ ચોક્કસ પરિણામ કે નવી ડીલ વિના જ પૂરી થઈ ગઈ, જેના કારણે સ્થિતિ વધુ વણસી છે.
ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને હોર્મુઝની અસુરક્ષા
સમજૂતીનો અંત આવ્યા પછી પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. ઈરાને હવે અગાઉ કરતાં વધુ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. બીજી તરફ, અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ યુદ્ધવિરામને આગળ વધારવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે. તેમનું કહેવું છે કે સમયમર્યાદા માત્ર એક નિશ્ચિત સમયમાં સહમતિ સાધવા માટે આપવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત નાણાકીય વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં સુરક્ષાને લઈને સતત બની રહેલી ચિંતાઓએ પણ બજાર પર નકારાત્મક અસર કરી છે. આ જળમાર્ગમાંથી વિશ્વનો મોટો તેલ પુરવઠો પસાર થાય છે, તેથી ત્યાંનો તણાવ તેલની કિંમતોને સતત ઊંચાઈ પર રાખી રહ્યો છે.
ભારતીય અર્થતંત્ર અને સામાન્ય જનતા પર અસર
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૦ ટકાથી વધુ કાચું તેલ વિદેશથી આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બેરલ મોંઘું થવાથી દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ પર નકારાત્મક અસર પડે છે. જો ક્રૂડના ભાવ આ જ રીતે ઊંચા રહેશે, તો દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધવાનું જોખમ ઊભું થશે. તેનાથી પરિવહન ખર્ચ વધશે, જેના પરિણામે શાકભાજી, ખાદ્ય ચીજો અને દૈનિક જરૂરિયાતોની વસ્તુઓ મોંઘી થઈ શકે છે. આમ, પશ્ચિમ એશિયાની આ અસ્થિરતા ભારતીય ગ્રાહકોના રસોડાના બજેટને ખોરવી શકે છે.
