મોંઘુ થયું ક્રૂડ છતાં દેશમાં ઇંધણના ભાવ સ્થિર: જાણો પેટ્રોલ-ડીઝલ અને સિલિન્ડર પર કંપનીઓને કેટલું નુકસાન?
પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભૂ-રાજકીય તનાવ અને તેલ પુરવઠામાં અવરોધોને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. આ ક્રૂડ ઓઈલની વધતી કિંમતો વચ્ચે ભારતીય સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ભારે નાણાકીય દબાણ હેઠળ આવી ગઈ છે. દેશમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજી (LPG) ની છૂટક કિંમતોમાં કોઈ વધારો ન થવાને કારણે આ કંપનીઓને દૈનિક કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન સહન કરવું પડી રહ્યું છે.
રેટિંગ એજન્સી ‘ઇકરા’ (ICRA) ના તાજેતરના રિપોર્ટ અનુસાર, દેશની મુખ્ય સરકારી તેલ કંપનીઓ – ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL) ને દરરોજ આશરે ₹530 કરોડનું મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG પર કેટલું નુકસાન?
રિપોર્ટના આંકડા અનુસાર, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડની ઊંચી કિંમતો છતાં દેશમાં ઇંધણના ભાવ સ્થિર રાખવાના કારણે તેલ કંપનીઓના માર્કેટિંગ માર્જિન પર નેગેટિવ અસર પડી છે:
પેટ્રોલ: કંપનીઓને પ્રતિ લીટર પેટ્રોલના વેચાણ પર આશરે ₹8 નું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
ડીઝલ: ડીઝલના વેચાણ પર પ્રતિ લીટર આશરે ₹9 નું નુકસાન નોંધાયું છે.
ઘરેલુ LPG સિલિન્ડર: સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પ્રતિ સિલિન્ડર આશરે ₹300 ની અંડર-રિકવરી (નુકસાન) થઈ રહી છે. નોંધનીય છે કે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં આ નુકસાન પ્રતિ સિલિન્ડર ₹500 સુધી પહોંચી ગયું હતું.
આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ અને સપ્લાય કટોકટી
ICRA ના કોર્પોરેટ રેટિંગ્સના સીનિયર વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ પ્રશાંત વસિષ્ઠના જણાવ્યા અનુસાર, પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષને કારણે તેલ સપ્લાયના મુખ્ય માર્ગો અવરોધાયા છે.
ભારત જે ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરે છે, તેની ઇન્ડિયન બાસ્કેટ કિંમત 21 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ વધીને 117.4 ડોલર પ્રતિ બેરલ ના સ્તરે પહોંચી ગઈ હતી. જો સરખામણી કરવામાં આવે તો નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં આ સરેરાશ કિંમત માત્ર 66 ડોલર પ્રતિ બેરલ આસપાસ હતી. કિંમતોમાં થયેલા આ અધધ વધારાએ તેલ આયાત બિલમાં મોટો ઉછાળો આપ્યો છે.
રીફાઇનિંગ માર્જિન સારું હોવા છતાં કેમ છે દબાણ?
પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટી બાદ સિંગાપોરનો ગ્રોસ રિફાઇનિંગ માર્જિન (GRM) 10 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર જળવાઈ રહ્યો છે. રિફાઇનરીઓ બંધ રહેવા, ઇન્વેન્ટરી ઓછી થવા અને સપ્લાયની તંગીને કારણે રિફાઇનિંગ માર્જિન મજબૂત છે. પરંતુ, રિફાઇનિંગમાંથી થતો નફો છૂટક વેચાણ (માર્કેટિંગ) માં થતા વિરાટ નુકસાનને ભરપાઈ કરવા માટે પૂરતો નથી.
આ ઉપરાંત, ઇન્ટરનેશનલ માર્કેટમાં ગેસની કિંમતો વધવાને કારણે 30 જૂન સુધીમાં દેશમાં કુલ નેગેટિવ LPG બફર વધીને ₹61,940 કરોડ સુધી પહોંચી ગયો છે, જે સેક્ટર માટે ચિંતાનો વિષય છે.
કંપનીઓની કમાણી અને કેશ-ફ્લો પર અસર
કાચા તેલની ઊંચી કિંમતો અને સ્થાનિક રિટેલ ભાવમાં ફેરફાર ન થવાથી તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની પ્રોફિટેબિલિટી (લાભદાયકતા) અને કેશ-ફ્લો પર ખૂબ જ માઠી અસર પડશે.
દૈનિક જરૂરિયાતો અને વર્કિંગ કેપિટલ પહોંચી વળવા માટે કંપનીઓએ શોર્ટ-ટર્મ (ટૂંકા ગાળાનું) દેવું વધારવું પડશે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માં OMCs ની કમાણી મુખ્યત્વે ચાર બાબતો પર નિર્ભર રહેશે:
આગામી સમયમાં કાચા તેલની આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતો.
પ્રોડક્ટ ક્રેક અને સપ્લાય ચેઈનની સ્થિતિ.
સ્થાનિક રિટેલ ઇંધણના ભાવમાં શક્ય સુધારો.
LPG અંડર-રિકવરી ભરપાઈ કરવા માટે સરકાર તરફથી મળનારી સબસિડી કે નાણાકીય મદદ.
