Global Tension: આર્થિક સ્થિરતાનો આધાર: મોંઘવારી અને વૈશ્વિક તણાવમાં કેમ વધે છે ગોલ્ડની ડિમાન્ડ?
દુનિયામાં જ્યારે પણ ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ વધે છે, બે દેશો વચ્ચે યુદ્ધના વાદળો ઘેરાય છે કે બજારમાં અસ્થિરતાનો માહોલ સર્જાય છે, ત્યારે શેરબજારોમાં મોટો કડાકો જોવા મળે છે. આવા સમયે રોકાણકારોની મહેનતની કમાણી જોખમમાં મુકાઈ જાય છે. આ ડર અને અનિશ્ચિતતાના માહોલમાં સમગ્ર વિશ્વના મોટા રોકાણકારો અને સામાન્ય જનતા માત્ર એક જ જગ્યાએ ભરોસો મૂકે છે – તે છે ‘સોનું’. જેવું આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તણાવનું વાતાવરણ સર્જાય છે, કે તરત જ સોનાના ભાવમાં ઉછાળો જોવા મળે છે. આખરે સોનું અને યુદ્ધ વચ્ચે આવો ગાઢ સંબંધ કેમ છે?
નાણાકીય બજારની ભાષામાં સોનાને ‘સેફ હેવન’ એટલે કે સુરક્ષિત પનાહગાહ માનવામાં આવે છે. જ્યારે વિશ્વમાં આર્થિક કે રાજકીય ઉથલપાથલ મચે છે, ત્યારે સોનું જ એકમાત્ર એવી સંપત્તિ રહે છે જે પોતાની વિશ્વસનીયતા જાળવી રાખે છે. કંપનીઓ નાદાર થઈ શકે છે, દેશોની કરન્સીનું મૂલ્ય ઘટી શકે છે, પરંતુ સોનાની વેલ્યુ ક્યારેય શૂન્ય થઈ શકતી નથી. સંકટ સમયે રોકાણકારો શેરબજાર કે રિયલ એસ્ટેટમાંથી પોતાનું નાણું પાછું ખેંચીને સોનામાં રોકાણ કરે છે, જેથી તેમની સંપત્તિ સુરક્ષિત રહે. આ આંધળી દોટ સોનાના ભાવને આસમાને પહોંચાડે છે.
માંગ અને પુરવઠાનું અર્થશાસ્ત્ર
બજારનો સામાન્ય નિયમ છે કે જ્યારે કોઈ વસ્તુની માંગ અચાનક વધે અને પુરવઠો મર્યાદિત હોય, ત્યારે તેના ભાવ વધવા નિશ્ચિત છે. યુદ્ધ કે વૈશ્વિક મહામારી જેવી સ્થિતિમાં કરોડો રોકાણકારો એકસાથે સોનું ખરીદવા માટે દોડે છે. સોનાનું ખનન રાતોરાત વધારી શકાતું નથી, તેનો પુરવઠો કુદરતી રીતે મર્યાદિત છે. આ વધેલી માંગ અને સીમિત પુરવઠાના કારણે સોનાના ભાવમાં તેજી આવે છે. આ સંપૂર્ણપણે માંગ અને પુરવઠાના સંતુલન પર કામ કરતી પ્રક્રિયા છે.
મોંઘવારી સામે રક્ષણનું હથિયાર
સંકટના સમયે ઘણી સરકારો કે સેન્ટ્રલ બેન્કો પોતાની અર્થવ્યવસ્થા બચાવવા માટે વધુ ચલણી નોટો છાપે છે. આનાથી બજારમાં રોકડ વધે છે, પરંતુ નાણાંની ખરીદશક્તિ (Purchasing Power) ઘટી જાય છે, જેને આપણે મોંઘવારી કહીએ છીએ. આવા સમયે કાગળની નોટોની વેલ્યુ ઘટતી જાય છે, પણ સોનાની ખરીદશક્તિ સદીઓથી જળવાઈ રહી છે. ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે સોનાએ દરેક કાળમાં મોંઘવારીને માત આપી છે, તેથી જ લોકો તેને સંપત્તિ સુરક્ષિત રાખવાનું શ્રેષ્ઠ સાધન માને છે.
અમેરિકી ડોલર સાથેનો સંબંધ
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાનો મોટાભાગનો વેપાર અમેરિકી ડોલરમાં થાય છે. ડોલર અને સોના વચ્ચે હંમેશા વિપરીત સંબંધ (Inverse Relationship) જોવા મળે છે. જ્યારે વૈશ્વિક તણાવને કારણે અમેરિકી અર્થતંત્ર અથવા ડોલરમાં નબળાઈ આવે છે, ત્યારે સોનું અન્ય ચલણ ધરાવતા દેશો માટે સસ્તું લાગે છે. પરિણામે, જે દેશોમાં ડોલરનો ઉપયોગ ઓછો થાય છે, ત્યાંના રોકાણકારો પણ મોટા પાયે સોનું ખરીદવા લાગે છે. ખરીદદારોનો આ નવો સમૂહ સોનાના ભાવને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર વધુ ઊંચાઈ આપે છે.
રોકાણકારો માટે શું છે બોધપાઠ?
સોનામાં રોકાણ માત્ર નફા માટે નથી, પણ તે ‘અનિશ્ચિતતા સામે વીમો’ (Insurance against uncertainty) જેવું છે. ભલે ગમે તેવું આર્થિક સંકટ હોય, સોનું રોકાણકારની આર્થિક સ્થિરતા જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. જે રીતે કુદરતી આફતો કે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં જીવન બચાવવા માટે સુરક્ષા જરૂરી છે, તેવી જ રીતે આર્થિક જીવન બચાવવા માટે રોકાણના પોર્ટફોલિયોમાં સોનું હોવું અનિવાર્ય છે. આમ, સોનું માત્ર આભૂષણ નથી, પણ અનિશ્ચિત ભવિષ્ય માટે એક મજબૂત આધારસ્તંભ છે.
