સોના ખરીદવા પાછળ ચીનની ઘેલછા: સતત ૨૨મા મહિને વધાર્યો ગોલ્ડ રિઝર્વ, જાણો શું છે તેની માસ્ટર રણનીતિ

મોંઘુ સોનું પણ ચીન માટે ઓછું! ૧ મહિનામાં ખરીદ્યું ૨૦.૨ ટન સોનું, અમેરિકા અને ડોલર સામે શું છે તૈયારી?

વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અત્યારે એક ખૂબ જ રસપ્રદ સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. વિશ્વભરમાં સોનાના ભાવ સતત આસમાને પહોંચી રહ્યા છે, છતાં પણ ચીનની સોનું ખરીદવાની ભૂખ ઓછી થવાનું નામ નથી લઈ રહી. સામાન્ય રીતે જ્યારે સોનાની કિંમતો વધે છે, ત્યારે વિશ્વની સેન્ટ્રલ બેંકો પોતાની ખરીદી ધીમી કરી દેતી હોય છે. પરંતુ ચીને વધતી કિંમતોની પરવા કર્યા વગર પોતાની આક્રમક ખરીદી ચાલુ રાખી છે. ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં ચીને પોતાના સોનાના ભંડારમાં જંગી વધારો કરીને આખી દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે. આવો વિગતવાર સમજીએ ચીનની આ આક્રમક ખરીદી પાછળનું ગણિત.

ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં ચીને ખરીદ્યું ૨૦.૨ ટન સોનું

પીપલ્સ બેંક ઓફ ચાઇના (PBOC) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા મુજબ, ચીને ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં પોતાના ગોલ્ડ રિઝર્વમાં ૬,૫૦,૦૦૦ ઔંસ (લગભગ ૨૦.૨ ટન) સોનાનો ઉમેરો કર્યો છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૩ પછી મહિનાના ગાળામાં કરવામાં આવેલી આ સૌથી મોટી ખરીદી છે.

સૌથી નોંધપાત્ર વાત એ છે કે ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન વૈશ્વિક માર્કેટમાં સોનાના ભાવમાં ૧૦ ટકા જેટલો મોટો ઉછાળો આવ્યો હતો. છતાં ચીને આ વધેલા ભાવે પણ રેકોર્ડ ખરીદી કરી. આ સાથે જ ચીનનો કુલ સત્તાવાર ગોલ્ડ રિઝર્વ વધીને હવે ૨,૩૮૬.૬ ટન (૭૬.૭૩ મિલિયન ઔંસ) ના ઓલ-ટાઇમ હાઇ સ્તર પર પહોંચી ગયો છે.

સતત ૨૨ મહિનાથી ચાલુ છે ખરીદીનો ટ્રેન્ડ

ચીનની મધ્યસ્થ બેંકનો સોનું ખરીદવાનો આ સિલસિલો હવે સતત ૨૨મા મહિનામાં પ્રવેશી ચૂક્યો છે. ડોલરના મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, ઓગસ્ટના અંત સુધીમાં ચીન પાસે રહેલા કુલ સોનાનું મૂલ્ય ૩૫૦.૦૮ બિલિયન ડોલર પર પહોંચી ગયું છે, જે જુલાઈ મહિનામાં ૩૦૬.૩૫ બિલિયન ડોલર હતું.

ભારત અને ચીન જેવી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સતત સોનું ખરીદી રહી છે. પરંતુ જ્યાં ભારતે તાજેતરમાં પોતાની ખરીદીની ગતિ થોડી ધીમી કરી છે, ત્યાં ચીન ટસથી મસ થવા તૈયાર નથી.

ચીનની આ માસ્ટર રણનીતિ પાછળના મુખ્ય કારણો

૧. ડોલરની નબળાઈ અને વૈશ્વિક જોખમો: ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા લાંબા ગાળાના સરકારી બોન્ડ્સના બાયબેકને બમણું કરવાનો અણધારી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. આનાથી અમેરિકી ડોલરમાં નબળાઈ આવી અને વૈશ્વિક સ્તરે ચલણના અવમૂલ્યન (Debasement) અંગેની ચિંતાઓ વધી ગઈ. આ સ્થિતિ સામે રક્ષણ મેળવવા ચીને સોનામાં રોકાણ વધારે ઝડપી બનાવ્યું.

૨. રશિયા પરના પ્રતિબંધોમાંથી શીખેલો પાઠ: યુક્રેન યુદ્ધ બાદ પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લાદ્યા અને રશિયાના અબજો ડોલરના ફોરેન રિઝર્વને ફ્રીઝ કરી દીધા. ચીન આ ઘટના પરથી સમજી ગયું છે કે યુએસ ડોલર કે યુરો જેવી વિદેશી મુદ્રાઓ ગમે ત્યારે બ્લોક થઈ શકે છે.

અમેરિકી ડોલર કે ડિજિટલ બોન્ડ્સ તરીકે રખાતું વિદેશી હૂંડિયામણ અમેરિકાની બેંકિંગ સિસ્ટમ (જેમ કે SWIFT) મારફતે જ ઓપરેટ થાય છે. ભવિષ્યમાં જો ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે કોઈ સૈન્ય કે રાજકીય તણાવ ઊભો થાય, તો અમેરિકા એક જ ઝાટકે ચીનની સંપત્તિ જપ્ત કરી શકે છે.

૩. ફિઝિકલ ગોલ્ડ પર કોઈનો કાબૂ નહીં: સોનું એક એવી ભૌતિક સંપત્તિ (Physical Asset) છે જેના પર અમેરિકા કે કોઈ પશ્ચિમી દેશનો સીધો નિયંત્રણ રહેતો નથી. ફિઝિકલ ગોલ્ડને ન તો કોઈ હેક કરી શકે છે, ન તો ડિજિટલી બ્લોક કરી શકે છે કે ન તો કોઈ દેશ તેને જપ્ત કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં કોઈપણ આર્થિક કે રાજકીય સંકટ સમયે ચીન આ સોનાનો ઉપયોગ પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે મુક્તપણે કરી શકશે.