Budget 2026: મધ્યમ વર્ગને સીધો ફટકો, કર અને રોકાણ બંને મોંઘા
મધ્યમ વર્ગને બજેટ 2026 થી નોંધપાત્ર રાહતની અપેક્ષા નહોતી, પરંતુ તેમને એ પણ અંદાજ નહોતો કે તેમના કરવેરાનો બોજ વધશે. આ બજેટમાં ઘણા નિર્ણયો છે જે પહેલાથી જ સુસ્ત અર્થતંત્ર વચ્ચે સામાન્ય લોકો માટે રોકાણ, બચત અને કર આયોજનને વધુ જોખમમાં મૂકે છે. જ્યારે સરકારે વિકાસ, માળખાગત સુવિધાઓ, કનેક્ટિવિટી અને વૈશ્વિક રોકાણ માટે એક ભવ્ય રોડમેપ રજૂ કર્યો હશે, મધ્યમ વર્ગના દ્રષ્ટિકોણથી, આવકવેરાના સ્લેબમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી, માનક કપાતમાં કોઈ રાહત આપવામાં આવી નથી, અને ફુગાવાના દબાણને ઘટાડવા માટે કોઈ સીધી પહેલ કરવામાં આવી નથી.
સરકારનું ધ્યાન વૃદ્ધિ, મૂડીખર્ચ અને લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચના પર રહ્યું, પરંતુ જે પરિવારોનો માસિક પગાર પહેલાથી જ EMI, શાળા ફી અને તબીબી ખર્ચ વચ્ચે વહેંચાયેલો છે, તેમના માટે બજેટ 2026 થોડું આશ્વાસન લાવ્યું. તેનાથી વિપરીત, મધ્યમ વર્ગને શાંતિથી વધુ દબાવવામાં આવ્યો છે, એટલે કે હવે તેમને તેમની અગાઉની કમાણી પર વધુ કર ચૂકવવો પડશે.
બજેટ રજૂઆત પર શેરબજારની પ્રતિક્રિયા આ નારાજગીને પ્રતિબિંબિત કરે છે. સેન્સેક્સ ૧,૫૪૬ પોઈન્ટ ઘટીને ૮૦,૭૨૨ પર બંધ થયો, જ્યારે નિફ્ટી ૪૯૫ પોઈન્ટ ઘટીને ૨૪,૮૨૫ ની નીચે બંધ થયો. બજારને આશા હતી કે સરકાર મૂડી બજાર સુધારા, FDI અને વિદેશી રોકાણકારોના પ્રવાહમાં વધારો કરવા અંગે સકારાત્મક જાહેરાતો કરશે. જોકે, બજેટમાં એવું કંઈ કરવામાં આવ્યું નહીં. તેના બદલે, રોકાણકારો પર વધારાનો બોજ લાદવામાં આવ્યો.
શેરબજારને સૌથી મોટો ફટકો સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સ (STT) માં વધારો હતો. ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગ પર ટેક્સ વધારવામાં આવ્યો છે. ફ્યુચર્સ પર STT ૦.૦૨ ટકાથી વધારીને ૦.૦૫ ટકા અને ઓપ્શન્સ પર ૦.૧ ટકાથી વધારીને ૦.૧૫ ટકા કરવામાં આવ્યો છે. આ આંકડા નાના લાગે છે, પરંતુ ભારતમાં F&O ટ્રેડિંગનો સ્કેલ એટલો મોટો છે કે તે વેપારીઓના ખિસ્સા પર સીધી અસર કરશે. વિશ્વના કુલ F&O વેપારનો મોટો હિસ્સો ભારતીય બજારોમાં થાય છે. માર્ચ ૨૦૧૯માં F&Oનું પ્રમાણ લગભગ ₹૨ બિલિયન હતું, જે માર્ચ ૨૦૨૪માં લગભગ ₹૯,૦૦૦ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું. સરકારનો દાવો છે કે લગભગ ૧ કરોડ લોકો F&O ટ્રેડિંગમાં રોકાયેલા છે, અને તેમાંથી ૯૩ ટકા લોકોને સરેરાશ ₹૧.૧ લાખનું નુકસાન થયું છે. તેથી, કર વધારવાનો હેતુ સટ્ટાને નિરુત્સાહિત કરવાનો છે. જોકે, આ નિર્ણય નાના રોકાણકારોને પણ સીધી અસર કરશે.
બજેટ ૨૦૨૬માં સોનાના રોકાણ પર પણ તેનું વલણ કડક બન્યું. ૨૦૧૫માં સરકારે સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ શરૂ કર્યું ત્યારે તેનું સૌથી મોટું આકર્ષણ એ હતું કે પરિપક્વતા પરનું સંપૂર્ણ વળતર વાર્ષિક વ્યાજ સાથે કરમુક્ત રહેશે. આનાથી તે સોનામાં રોકાણ કરવા માટેનો સૌથી સલામત અને સૌથી કર-મૈત્રીપૂર્ણ વિકલ્પ બન્યો. જોકે, સોનાના ભાવ વધતાં, આ યોજના સરકાર માટે વધુને વધુ બોજારૂપ બની ગઈ. ૨૦૨૪માં છેલ્લા SGB હપ્તા સમયે, સોનાનો ભાવ પ્રતિ ગ્રામ ₹૬,૨૬૩ ની આસપાસ હતો, જે હવે નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયો છે. ફેબ્રુઆરી 2025 ના બજેટ પછી, સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું કે SGBs ના નવા હપ્તા હવે જારી કરવામાં આવશે નહીં.
હવે, બજેટ 2026 માં, SGBs સંબંધિત નિયમો વધુ કડક કરવામાં આવ્યા છે. સરકારે જાહેરાત કરી છે કે સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ પર મૂડી લાભ કર મુક્તિ હવે બધા રોકાણકારો માટે ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં. આ લાભ ફક્ત તે લોકોને જ મળશે જેમણે મૂળ ઇશ્યૂ સમયે RBI પાસેથી સીધા બોન્ડ ખરીદ્યા હતા અને તેમને પરિપક્વતા સુધી રાખ્યા હતા. આ નિયમ 1 એપ્રિલ, 2026 પછી ખરીદેલા બોન્ડ્સ પર લાગુ થશે. આનો અર્થ એ છે કે સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી ખરીદેલા SGBs હવે કરમુક્ત રહેશે નહીં, ભલે રોકાણકારો તેમને પરિપક્વતા સુધી રાખતા હોય.
આ ફેરફારની સૌથી વધુ અસર એવા રોકાણકારો પર પડશે જેઓ સ્ટોક એક્સચેન્જ દ્વારા SGBs ખરીદે છે. તેમને હવે તેઓ જે નફા કમાય છે તેના પર લાંબા ગાળાનો મૂડી લાભ કર ચૂકવવો પડશે. બજાર નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું સરકારના વધતા નાણાકીય બોજને ઘટાડવાના પ્રયાસનો એક ભાગ છે, કારણ કે સોનાના વધતા ભાવ વચ્ચે SGBs ખોટ કરતા સાહસ બની રહ્યા હતા.
બજેટ 2026 માં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને ડિવિડન્ડ આવક સંબંધિત કર નિયમોમાં પણ નોંધપાત્ર ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા. આ રોકાણ આવક પરનો વ્યાજ ખર્ચ હવે કપાતપાત્ર રહેશે નહીં. આનો અર્થ એ થયો કે જો કોઈ રોકાણકારે લોન લઈને શેર અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કર્યું હોય, તો તે લોન પર ચૂકવવામાં આવતું વ્યાજ કરપાત્ર રહેશે નહીં. અગાઉ, રોકાણકારો તેમની કુલ ડિવિડન્ડ અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ આવકના મહત્તમ 20% સુધી વ્યાજ ખર્ચ ઘટાડી શકતા હતા, જેનાથી તેમની કરપાત્ર આવક ઓછી થઈ ગઈ હતી. જો કે, આ જોગવાઈ હવે સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવી છે અને 1 એપ્રિલ, 2026 થી અમલમાં આવશે.
આ ફેરફાર ઉધાર લીધેલા ભંડોળનો ઉપયોગ કરીને રોકાણ કરનારા રોકાણકારો પર સીધી અસર કરશે. તેમને હવે તેમની સંપૂર્ણ આવક પર કર ચૂકવવાની જરૂર પડશે, જેનાથી તેમનો કર બોજ વધશે અને તેમને તેમની જૂની કર આયોજન વ્યૂહરચના પર પુનર્વિચાર કરવાની ફરજ પડશે. એકંદરે, જ્યારે બજેટ 2026 વૃદ્ધિ અને રોકાણ માટે એક ભવ્ય દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કરે છે, તે મધ્યમ વર્ગ માટે રાહત કરતાં વધુ બોજ લાવે છે.
