Spam Calls: TRAI નકલી કોલ્સ પર કડક કાર્યવાહી કરશે, AI-આધારિત ઓટો-બ્લોક સિસ્ટમ રજૂ કરશે
છેતરપિંડીભર્યા કોલ અને ઓનલાઈન છેતરપિંડીના વધતા જતા બનાવોને રોકવા માટે, ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) એ એક નવો અને કડક પ્રસ્તાવ તૈયાર કર્યો છે. આ પ્રસ્તાવ હેઠળ, શંકાસ્પદ કોલ હવે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ની મદદથી ઓળખવામાં આવશે, અને આવા નંબરો કોઈપણ વપરાશકર્તા ફરિયાદ વિના પણ આપમેળે બ્લોક અથવા ડિસ્કનેક્ટ થઈ શકે છે.
TRAI માને છે કે વર્તમાન ફરિયાદ-આધારિત સિસ્ટમ ઝડપથી વધી રહેલા સાયબર ક્રાઈમને રોકવા માટે પૂરતી નથી, તેથી ટેકનોલોજી-આધારિત ઉકેલો અપનાવવાની જરૂર છે.
TRAI નો નવો પ્રસ્તાવ શું છે?
ET ટેલિકોમના અહેવાલ મુજબ, TRAI સ્પામ કોલ અને છેતરપિંડીભર્યા નંબરો પર પહેલા કરતા પણ વધુ કડક બનવા માંગે છે. વર્તમાન નિયમો હેઠળ, 10 દિવસની અંદર તે નંબર સામે ઓછામાં ઓછી પાંચ ફરિયાદો દાખલ કરવામાં આવે તો જ કોઈ નંબર સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે.
TRAI હવે આ નિયમ બદલવાનું વિચારી રહ્યું છે. પ્રસ્તાવ મુજબ, જો AI સિસ્ટમ કોઈ નંબરને શંકાસ્પદ અથવા છેતરપિંડીની પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ હોવાનું શોધી કાઢે છે, તો તે સિમ કોઈપણ ફરિયાદ વિના પણ બ્લોક અથવા ડિસ્કનેક્ટ કરી શકાય છે.
ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગે આ પ્રસ્તાવ અંગે ટેલિકોમ ઉદ્યોગ પાસેથી સૂચનો માંગ્યા છે. હાલમાં, Jio, Airtel, Vi અને BSNL જેવી કંપનીઓ 10 દિવસની અંદર બહુવિધ સ્પામ રિપોર્ટ્સ મળ્યા પછી સેવાઓ ડિસ્કનેક્ટ કરે છે. જોકે, નવા નિયમો હેઠળ, આ પ્રક્રિયામાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.
સ્પામ કોલ નંબરો કેમ વધી રહ્યા છે?
ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગના ડેટા અનુસાર, ડિસેમ્બર 2025 માં સ્પામ કોલ ફરિયાદો વધીને રેકોર્ડ 3.34 લાખ થઈ ગઈ. ફેબ્રુઆરી 2025 માં, આ સંખ્યા ફક્ત 1.16 લાખ હતી, એટલે કે ફરિયાદોની સંખ્યા ફક્ત થોડા મહિનામાં લગભગ ત્રણ ગણી થઈ ગઈ છે.
જ્યારે ટેલિકોમ કંપનીઓ દર મહિને આશરે 300 થી 400 મિલિયન કોલ્સને શંકાસ્પદ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે, ત્યારે વપરાશકર્તાઓ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવતી ઔપચારિક ફરિયાદોની સંખ્યા સરેરાશ દરરોજ માત્ર 10,000 છે. TRAI માને છે કે આ નોંધપાત્ર અંતર ભરવા માટે AI-આધારિત ઓટો-ડિટેક્શન સિસ્ટમ જરૂરી છે.
વપરાશકર્તાઓ કયા ફાયદાની અપેક્ષા રાખશે?
- નકલી કોલ અને કૌભાંડ સંદેશાઓમાં તીવ્ર ઘટાડો થશે.
- ફરિયાદ વિના પણ શંકાસ્પદ નંબરો સામે કાર્યવાહી કરી શકાય છે.
- ઓનલાઈન છેતરપિંડીના કેસોમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે.
- ટેલિકોમ નેટવર્ક વધુ સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય બનશે.
કઈ સેવાઓ પર અસર થઈ શકે છે?
ટ્રાઈના પ્રસ્તાવ અંગે કેટલીક ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. કેટલીકવાર, AI સિસ્ટમ્સ ભૂલથી ઓનલાઈન ડિલિવરી એજન્ટો, બેંકિંગ સેવાઓ, કુરિયર કંપનીઓ અથવા ગ્રાહક સપોર્ટના કોલને સ્પામ માની શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં, આવશ્યક સેવાઓ પરના કોલ બ્લોક થઈ શકે છે.
આ કારણોસર, ટ્રાઈ હાલમાં આ પ્રસ્તાવ પર તમામ હિસ્સેદારો – ટેલિકોમ કંપનીઓ, ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને ગ્રાહક સંગઠનો – તરફથી ટિપ્પણીઓ અને સૂચનોની રાહ જોઈ રહ્યું છે. અંતિમ નિયમો લાગુ કરતા પહેલા આ સંતુલન જાળવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવશે.
