સુપ્રીમ કોર્ટનો બીસીસીઆઈને મોટો ઝટકો: સ્પોર્ટ્સ ગવર્નન્સ એક્ટ ૨૦૨૫ અંગે સવાલ, બદલાશે ક્રિકેટના નિયમો?
આજના વિશેષ અહેવાલમાં તમારું સ્વાગત છે. ભારતીય ક્રિકેટ કંટ્રોલ બોર્ડ (BCCI) વિશ્વનું સૌથી શક્તિશાળી અને ધનિક ક્રિકેટ બોર્ડ છે, તે વાત કોઈનાથી છૂપી નથી. પરંતુ હવે સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી એક એવો સવાલ ઊભો કરવામાં આવ્યો છે, જેણે ક્રિકેટના દિગ્ગજ વહીવટકર્તાઓની ચિંતા વધારી દીધી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે બીસીસીઆઈ અને દેશના તમામ રાજ્ય ક્રિકેટ સંઘોને સીધો પ્રશ્ન કર્યો છે કે, તાજેતરમાં જ લાગુ કરાયેલા ‘નેશનલ સ્પોર્ટ્સ ગવર્નન્સ એક્ટ, ૨૦૨૫’ હેઠળ તેમને શા માટે ન લાવવા જોઈએ? આવો વિગતવાર સમજીએ શું છે આ સમગ્ર મામલો.
સુપ્રીમ કોર્ટનો કડક પ્રશ્ન અને બેન્ચનો આદેશ
મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં બીસીસીઆઈ અને અન્ય કેટલીક ક્રિકેટ સંસ્થાઓ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીઓ પર મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ સુનાવણી ભારતના ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાન્ત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની ત્રણ જજોની ખંડપીઠ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ખંડપીઠે બીસીસીઆઈ અને રાજ્ય ક્રિકેટ સંઘો તરફથી હાજર રહેલા વકીલોને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે તેઓ તેમના પદાધિકારીઓ પાસેથી આ બાબતે સૂચના મેળવે.
કોર્ટે જાણવા માંગ્યું છે કે બીસીસીઆઈના પદાધિકારીઓની સેવાની શરતો અને વહીવટી માળખું નવા ‘૨૦૨૫ ના સ્પોર્ટ્સ એક્ટ’ હેઠળ કેમ નથી આવતું. નોંધનીય છે કે આ કાયદો હવે સમગ્ર દેશમાં કાયદેસર રીતે લાગુ થઈ ચૂક્યો છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય તમામ રમતગમત સંસ્થાઓમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
આ કોઈ નવો વિવાદ નથી. બીસીસીઆઈના વહીવટમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટ વર્ષ ૨૦૧૪ થી સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. પરંતુ આ વિવાદનો ઇતિહાસ શું છે અને અગાઉ સુપ્રીમ કોર્ટે કયા મોટા નિર્ણયો લીધા હતા? ચાલો તેના પર એક નજર કરીએ.
સમગ્ર વિવાદનો ઇતિહાસ: ૨૦૧૪ થી શરૂ થયેલી કાનૂની લડાઈ
વર્ષ ૨૦૧૪ થી સુપ્રીમ કોર્ટ બીસીસીઆઈના કામકાજ સાથે જોડાયેલી અનેક અરજીઓ પર નિયમિત સુનાવણી કરી રહી છે. ક્રિકેટના વહીવટમાં રહેલી ખામીઓ અને હિતોના ટકરાવ (Conflict of Interest) ના મુદ્દાઓને દૂર કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે ભૂતપૂર્વ ચીફ જસ્ટિસ આર.એમ. લોઢાની અધ્યક્ષતામાં એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિની રચના કરી હતી.
આ લોઢા સમિતિનું મુખ્ય કામ બીસીસીઆઈના ઢાંચા, સંગઠન અને કામકાજમાં મોટા સુધારા માટેના ઉપાયો સૂચવવાનું હતું. આમાં સંસ્થા માટે એક નવું અને સ્પષ્ટ બંધારણ બનાવવાનો પણ સમાવેશ થતો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે આ સમિતિની મોટાભાગની ભલામણોને માન્ય રાખી હતી, જેના કારણે બીસીસીઆઈના માળખામાં ધરખમ ફેરફારો જોવા મળ્યા હતા.
કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ અને પદાધિકારીઓનો કાર્યકાળ
સુપ્રીમ કોર્ટે જે અગત્યના મુદ્દાઓ પર સૌથી વધુ ધ્યાન આપ્યું, તેમાંનો એક મુખ્ય મુદ્દો પદાધિકારીઓનો કાર્યકાળ હતો. શરૂઆતમાં નિયમ ખૂબ કડક હતો, જેમાં સતત બે કાર્યકાળ (કુલ ૬ વર્ષ) પછી ત્રણ વર્ષનો ‘કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ’ (Cooling-off Period) ફરજિયાત હતો.
પરંતુ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨ માં, સુપ્રીમ કોર્ટે બીસીસીઆઈના બંધારણમાં કેટલાક મહત્વના ફેરફારોને મંજૂરી આપીને રાહત આપી હતી. આ નવા નિયમો મુજબ, કોઈપણ પદાધિકારી હવે સતત ૧૨ વર્ષ સુધી પોતાના પદ પર રહી શકે છે. આ ૧૨ વર્ષના સમયગાળામાં તેઓ ૬ વર્ષ રાજ્ય ક્રિકેટ એસોસિએશનમાં અને ત્યારબાદ સીધા ૬ વર્ષ બીસીસીઆઈમાં પદાધિકારી તરીકે વિતાવી શકે છે. માત્ર આ ૧૨ વર્ષની સળંગ સેવા પૂરી થયા બાદ જ તેમને ફરજિયાત ત્રણ વર્ષના ‘કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ’ એટલે કે બ્રેકમાંથી પસાર થવું પડે છે. વધુમાં, કોર્ટે પદાધિકારીઓને રાજ્ય એસોસિએશન અને બીસીસીઆઈ, બંને જગ્યાએ સતત બે કાર્યકાળ સુધી એક જ પદ પર રહેવાની પણ છૂટ આપી હતી.
હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે બીસીસીઆઈ પોતાનો બચાવ કઈ રીતે કરશે. ‘નેશનલ સ્પોર્ટ્સ ગવર્નન્સ એક્ટ, ૨૦૨૫’ હેઠળ આવવાથી બીસીસીઆઈએ ભારત સરકારના નિયમોનું સીધું પાલન કરવું પડી શકે છે, જે તેની સ્વાયત્તતા (Autonomy) પર અસર કરી શકે છે. આગામી સુનાવણીમાં બીસીસીઆઈના વકીલો કોર્ટ સમક્ષ શું દલીલો રજૂ કરે છે તે જોવું ખૂબ જ રસપ્રદ રહેશે. જો સુપ્રીમ કોર્ટ આ નવો કાયદો બીસીસીઆઈ પર પણ લાગુ કરવાનો અંતિમ આદેશ આપશે, તો ભારતીય ક્રિકેટના વહીવટી ઇતિહાસમાં આ એક યુગપ્રવર્તક પરિવર્તન બની રહેશે.
