બે અઠવાડિયામાં બેન્કિંગ સિસ્ટમ પર ગંભીર સવાલો: ગ્રાહકોના પૈસા અને ખાનગી માહિતી કેટલી સુરક્ષિત?

બેન્કમાં FDથી લઈને ખાનગી ડેટા સુધી જોખમ? PNB, SBI અને અન્ય બેન્કોના કિસ્સાઓએ વધારી ચિંતા

ઓક્ટોબર 2026ના છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં દેશની કેટલીક મોટી બેન્કો સાથે જોડાયેલા કિસ્સાઓએ ગ્રાહકોની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધારી છે. ક્યાંક ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટમાંથી નાણાં ઉપાડવાના આરોપો સામે આવ્યા, તો ક્યાંક બેન્કના સેટલમેન્ટ ખાતામાંથી કરોડો રૂપિયાના વ્યવહારો નોંધાયા. કેટલીક ઘટનાઓમાં ખાનગી માહિતી લીક થવા અને કથિત ફ્રોડ માટે નકલી ખાતાં ખોલવાના આરોપો પણ લાગ્યા છે.

PNBમાં FDમાંથી કરોડો રૂપિયા ગાયબ થવાનો આરોપ

ગ્રેટર નોઇડાના ઐચ્છર ગામમાં પંજાબ નેશનલ બેન્કની શાખાના કેટલાક ગ્રાહકોએ આરોપ લગાવ્યો કે તેમના બચત ખાતાં અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટમાંથી આશરે 35 કરોડ રૂપિયા ગાયબ થયા છે. કેટલાક ખાતાંમાં જમીન સંપાદનનું વળતર જમા હતું. આરોપ મુજબ, ગ્રાહકોની જાણકારી વગર FD તોડીને રકમ અન્ય ખાતાંમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી હતી. આ મામલે શાખા મેનેજર સહિત પાંચ કર્મચારીઓને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે, કુલ કથિત ગેરરીતિની સત્તાવાર પુષ્ટિ જરૂરી છે.

સેન્ટ્રલ બેન્ક અને SBIના કિસ્સાઓથી ડિજિટલ સુરક્ષા પર સવાલ

સેન્ટ્રલ બેન્ક ઑફ ઇન્ડિયાના રિઝર્વ બેન્ક સાથે જોડાયેલા સેટલમેન્ટ ખાતામાંથી 15થી 17 ઓક્ટોબર દરમિયાન 187 વ્યવહારો મારફતે 13.97 કરોડ રૂપિયા 36 ખાતાંમાં ટ્રાન્સફર થયાની ફરિયાદ નોંધાઈ હતી. બેન્કના આંતરિક રેકોર્ડમાં આ વ્યવહારો ન મળ્યાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો. બીજી તરફ, SBIએ તેના 3,897 ગ્રાહકોની ખાનગી માહિતી ડાર્ક વેબ પર મળી હોવાની વાત સ્વીકારી હતી. જોકે, હેકર દ્વારા 3.75 લાખ રેકોર્ડ હોવાનો દાવો સ્વતંત્ર રીતે ચકાસાયેલો નથી.

HDFC બેન્ક અને CSB બેન્કના કિસ્સામાં શું સામે આવ્યું?

HDFC બેન્કની આંતરિક તપાસમાં બે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પર વ્યાપારી વ્યૂહરચના અને બજારને અસર કરી શકે તેવી ગુપ્ત માહિતી બહાર શેર કરવાના આરોપો સામે આવ્યા હતા. આ મામલે ગ્રાહકોના નાણાં અથવા ડેટાને નુકસાન થયાની માહિતી આપવામાં આવી નહોતી. બીજી તરફ, દિલ્હીના CSB બેન્ક સાથે જોડાયેલા કિસ્સામાં પોલીસે દાવો કર્યો કે દૈનિક મજૂરોના દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરીને 37 નકલી ખાતાં ખોલવામાં આવ્યાં હતાં. આ ખાતાંમાં સાઇબર ઠગાઈના આશરે 7.36 કરોડ રૂપિયા પહોંચ્યા હોવાનો આરોપ છે. આ કેસમાં છ લોકોની ધરપકડ થયાની માહિતી સામે આવી હતી.

બેન્કની અંદરથી જ જોખમ ઊભું થાય તો શું?

આ કિસ્સાઓમાં સૌથી મહત્ત્વનો સવાલ એ છે કે બેન્કના કર્મચારીઓ પર આરોપ હોય ત્યારે આંતરિક નિયંત્રણો કેટલા અસરકારક રહે છે. સામાન્ય રીતે લોકો સાઇબર ફ્રોડને નકલી લિંક, OTP ચોરી અથવા હેકિંગ સાથે જોડે છે. પરંતુ FD તોડવી, નવા ખાતાં ખોલવાં અને મોટી રકમ ટ્રાન્સફર કરવી જેવી પ્રક્રિયાઓમાં યોગ્ય મંજૂરી અને ચકાસણી જરૂરી છે. જો આ સુરક્ષા પગલાંમાં ખામી રહે, તો ગ્રાહકોને નુકસાન થવાનું જોખમ વધી શકે છે.

ગ્રાહકો પોતાના પૈસા સુરક્ષિત રાખવા શું કરી શકે?

આવા અહેવાલોનો અર્થ એ નથી કે તમામ બેન્કો અસુરક્ષિત છે, પરંતુ ગ્રાહકોએ પોતાના ખાતાં પર નિયમિત નજર રાખવી જોઈએ. SMS અને ઇમેઇલ એલર્ટ ચાલુ રાખો, સ્ટેટમેન્ટ તપાસો અને અજાણ્યા વ્યવહારો દેખાય તો તરત બેન્કને જાણ કરો. FDની રસીદો તથા ખાતાની વિગતો સુરક્ષિત રાખો અને કોઈ અજાણી વ્યક્તિને OTP, PIN કે પાસવર્ડ ન આપો. શંકાસ્પદ વ્યવહાર થાય તો બેન્કમાં ફરિયાદ નોંધાવીને સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન 1930નો સંપર્ક કરો.

આ ઘટનાઓ બેન્કિંગ ક્ષેત્રમાં આંતરિક દેખરેખ, ડિજિટલ સુરક્ષા અને ગ્રાહકોના ડેટાની સુરક્ષાનું મહત્ત્વ ફરી ઉજાગર કરે છે. તપાસ પૂર્ણ થાય અને સત્તાવાર વિગતો સ્પષ્ટ થાય ત્યાં સુધી આરોપોને અંતિમ સત્ય માનવું યોગ્ય નથી. ગ્રાહકો માટે સૌથી અગત્યની બાબત એ છે કે તેઓ સતર્ક રહે, વ્યવહારોની નિયમિત તપાસ કરે અને કોઈ ગેરરીતિ જણાય તો વિલંબ કર્યા વગર યોગ્ય સત્તાધિકારીને જાણ કરે.