ChatGPT: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને પર્યાવરણીય ખતરો: શું તમે જાણો છો કે તમારા એક પ્રશ્ન પાછળ કેટલું પાણી વપરાય છે?
આજના આધુનિક યુગમાં, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આપણા જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો બની ગયું છે. લેખન હોય, કોડિંગ હોય કે જટિલ સંશોધન, ChatGPT જેવા AI ટૂલ્સ મિનિટોમાં જ કામ પૂરું કરી આપે છે. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ સગવડતા પાછળ પર્યાવરણને કેટલી મોટી કિંમત ચૂકવવી પડે છે? તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, AI નો ઉપયોગ માત્ર વીજળીનો જ નહીં, પરંતુ પાણીનો પણ અતિશય વપરાશ કરી રહ્યો છે, જે પર્યાવરણ માટે એક નવી ચિંતાનો વિષય છે.
AI ને પાણીની જરૂર કેમ પડે છે?
જ્યારે તમે ChatGPT ને કંઈક પૂછો છો, ત્યારે તેની પાછળ વિશાળ ડેટા સેન્ટર્સ કામ કરે છે. આ સેન્ટર્સમાં હજારો શક્તિશાળી પ્રોસેસર્સ અને સર્વર્સ 24/7 કાર્યરત રહે છે. સતત કામ કરવાને કારણે આ મશીનો ખૂબ જ ગરમ થઈ જાય છે. તેમને સુરક્ષિત રાખવા અને ઓવરહિટીંગથી બચાવવા માટે અત્યાધુનિક ‘કૂલિંગ સિસ્ટમ’નો ઉપયોગ થાય છે. આ કૂલિંગ પ્રક્રિયામાં મોટા પાયે પાણીનો ઉપયોગ થાય છે. એટલે કે, ભલે AI સીધું પાણી નથી પીતું, પરંતુ તેની કામગીરીને ‘ઠંડી’ રાખવા માટે લાખો લિટર પાણીનો વપરાશ થાય છે.
કેટલો પાણીનો વપરાશ થાય છે?
સંશોધનોના આંકડા ચોંકાવનારા છે. નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ, ChatGPT સાથે માત્ર 500 શબ્દોનો સંવાદ કરવા પાછળ લગભગ અડધો લિટર પાણીનો વપરાશ થાય છે. આ ડેટા સેન્ટર્સમાં વપરાતું તે પાણી છે જે સર્વર્સને ઠંડા રાખવામાં ખર્ચાય છે. જો તમે દિવસભરમાં અનેક પ્રશ્નો પૂછતા હોવ, તો કલ્પના કરો કે એક વ્યક્તિના ઉપયોગથી કેટલું પાણી ખર્ચાય છે. જોકે, આ આંકડો ડેટા સેન્ટર ક્યાં આવેલું છે, કઈ ટેકનોલોજી વાપરે છે અને બહારનું તાપમાન કેટલું છે તેના પર આધાર રાખે છે, પરંતુ તે પર્યાવરણ માટે એક ગંભીર પડકાર ચોક્કસ છે.
AI નો વધતો વ્યાપ અને સંસાધનો પર દબાણ
આજે કરોડો લોકો AI નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. જે રીતે AI ની લોકપ્રિયતા વધી રહી છે, તે રીતે ડેટા સેન્ટર્સની સંખ્યા પણ વધી રહી છે. વધુ સર્વર્સનો અર્થ છે વધુ ગરમી અને વધુ પાણીની જરૂરિયાત. આ એક દુષ્ટ ચક્ર જેવું છે; આપણે જેટલા વધુ AI પર નિર્ભર બનીશું, તેટલા જ વધુ કુદરતી સંસાધનો વપરાશે. ભવિષ્યમાં ‘સસ્ટેનેબલ AI’ એટલે કે પર્યાવરણને નુકસાન ન પહોંચાડે તેવી ટેકનોલોજી વિકસાવવી એ ટેક કંપનીઓ માટે સૌથી મોટો પડકાર છે.
શું AI પર્યાવરણ માટે ખતરો છે?
AI ટેકનોલોજી નિઃશંકપણે ક્રાંતિકારી છે, પરંતુ તેના પર્યાવરણીય પ્રભાવને અવગણી શકાય તેમ નથી. વીજળીની વધતી માંગ અને પાણીનો વ્યય ભવિષ્યમાં પાણીની અછત જેવી સમસ્યાઓ ગંભીર બનાવી શકે છે. હાલમાં ઘણી ટેક કંપનીઓ ‘ગ્રીન AI’ તરફ વળી રહી છે, જ્યાં તેઓ એવી કૂલિંગ સિસ્ટમ્સ વિકસાવી રહી છે જે પાણીનો ન્યૂનતમ વપરાશ કરે. પરંતુ આ દિશામાં હજુ ઘણું લાંબુ અંતર કાપવાનું બાકી છે.
