માતાના મૃત્યુ પછી પુત્રે જમીન પર કર્યો દાવો, હાઈકોર્ટે ફગાવી અરજી! જાણો શું છે ગ્રામ નથમ જમીનનો નિયમ?
સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે માતા-પિતાના મૃત્યુ બાદ તેમની જમીન અને મિલકત પર સંતાનોનો કાયદેસર વારસદાર તરીકે અધિકાર હોય છે. જોકે, દરેક પ્રકારની જમીન માટે આ નિયમ લાગુ પડતો નથી. મદ્રાસ હાઈકોર્ટના એક મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદાએ આ બાબત સ્પષ્ટ કરી છે. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે સરકારી શરતો હેઠળ મળેલી જમીન પર વારસાનો અધિકાર આપમેળે મળતો નથી અને ચોક્કસ સંજોગોમાં સરકાર જમીન પાછી પણ લઈ શકે છે.

માતાની 3 સેન્ટ જમીન પુત્રના નામે કરાવવાનો હતો પ્રયાસ
આ મામલો તમિલનાડુનો છે, જ્યાં એ. મસીલામણિ નામના વ્યક્તિએ પોતાની દિવંગત માતાના નામે રહેલી ત્રણ સેન્ટ જમીનનો પટ્ટો પોતાના નામે ટ્રાન્સફર કરાવવા અરજી કરી હતી. તેમની માતાને રાજ્ય સરકારની ગ્રામ નથમ યોજના હેઠળ આ જમીન ફાળવવામાં આવી હતી. જોકે, પુત્રની અરજી પર પટ્ટો ટ્રાન્સફર કરવાને બદલે મહેસૂલ અધિકારીઓએ જમીન ખાલી કરાવવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. આ નિર્ણય સામે પુત્રે કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો.
શું છે ગ્રામ નથમ જમીન અને કોને મળે છે તેનો લાભ?
તમિલનાડુ સરકારની ગ્રામ નથમ વ્યવસ્થા હેઠળ ગામડાંમાં ઘર બનાવવા માટે જમીનવિહોણા અને ગરીબ પરિવારોને જમીન ફાળવવામાં આવે છે. આ જમીનનો મુખ્ય હેતુ જરૂરિયાતમંદ લોકોને રહેઠાણની સુવિધા પૂરી પાડવાનો છે. જોકે, આવી જમીન સામાન્ય ખાનગી મિલકત જેવી હોતી નથી. તેના પર સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી કેટલીક શરતો લાગુ પડે છે. જો જમીન મેળવનાર વ્યક્તિ આ શરતોનું ઉલ્લંઘન કરે તો સરકારને ફાળવણી રદ કરીને જમીન પાછી લેવાનો અધિકાર મળી શકે છે.
પુત્રે કોર્ટમાં શું દલીલ કરી અને હાઈકોર્ટે શું કહ્યું?
એ. મસીલામણિએ જમીન ખાલી કરાવવાની સરકારી કાર્યવાહી સામે હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે આ જમીન તેમને તેમની માતા પાસેથી વારસામાં મળી છે, તેથી સરકાર તેમને ત્યાંથી હટાવી શકે નહીં. જોકે, 4 નવેમ્બર 2026ના રોજ મદ્રાસ હાઈકોર્ટે આ દલીલ સ્વીકારી નહોતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ગ્રામ નથમ જમીનની ફાળવણી સાથે જોડાયેલી શરતોનો ભંગ થયો હોય તો માત્ર વારસદાર હોવાના આધારે જમીન પર અધિકારનો દાવો કરી શકાય નહીં.

કઈ ત્રણ શરતોનું પાલન કરવું જરૂરી છે?
ગ્રામ નથમ જમીન મેળવનાર વ્યક્તિએ સરકારની નક્કી કરેલી શરતોનું પાલન કરવું જરૂરી છે. પ્રથમ શરત મુજબ, જમીનનો ઉપયોગ માત્ર પોતાના રહેઠાણ માટે ઘર બનાવવા અને રહેવા માટે જ કરી શકાય છે. તેના પર વ્યાપારી પ્રવૃત્તિ કરી શકાતી નથી. બીજી શરત મુજબ, સરકારની મંજૂરી વિના જમીન કોઈ ત્રીજી વ્યક્તિને વેચી, ભાડે આપી કે ટ્રાન્સફર કરી શકાતી નથી. આ નિયમોનું ઉલ્લંઘન થાય તો ફાળવણી જોખમમાં આવી શકે છે.
વારસદારો માટે પણ લાગુ પડે છે નિયમો, સરકાર લઈ શકે છે જમીન પાછી
આ જમીન માટે ત્રીજી મહત્ત્વપૂર્ણ શરત એ છે કે મૂળ ફાળવણી મેળવનાર વ્યક્તિની સાથે તેના કાયદેસર વારસદારોએ પણ જમીન મેળવવા માટેની જરૂરી પાત્રતા જાળવવી પડે છે. એટલે કે, તેઓ પણ જમીનવિહોણા અથવા આર્થિક રીતે નબળા વર્ગની નિર્ધારિત શ્રેણીમાં આવતા હોવા જોઈએ. મદ્રાસ હાઈકોર્ટે આ આધારે એ. મસીલામણિની અરજી ફગાવી દીધી હતી. આ ચુકાદો સ્પષ્ટ કરે છે કે સરકારી યોજનામાં શરતો સાથે મળેલી જમીન સામાન્ય વારસાગત મિલકતથી અલગ છે. તેથી આવી જમીનના વારસદારોએ માલિકીનો દાવો કરતાં પહેલાં ફાળવણીના નિયમો અને શરતો તપાસવી અત્યંત જરૂરી છે.
